سنت زندگينامهنويسى و نگارش خاطرات درباره خود، بزرگان و اكابر جامعه، قدمتى ديرينه و ماندگار در ضمير تاريخ دينى كشورمان دارد. اين سنت، اگرچه از قديمالايام به شيوهاى شفاهى بوده، اما تدريجاً رنگ كتابت و نوشتارى به خود گرفته و به مرور زمان از غناى بيشترى برخوردار شده است. حساسيت، گرايشها و عشق و علاقه مردم اين سرزمين پهناور به افراد پارسا و عارف، و نيز كسانى كه در قلمرو علم و سياست و فرهنگ تأثيرگذار و صاحب اثر بودهاند، همواره در محوريت اذهان و گفتارها بوده و حوادث دوران زندگى و حيات آنها مورد توجه قرار داشته است. پر واضح است كه در اين مسير، هرچه نفوذ و مرتبه شخصيتهاى تاريخى از جايگاه ويژه و بالاترى برخوردار باشد، اينگونه حساسيتها از سوى جامعه، مردم و مورخان، افزونتر و عميقتر مىباشد.
حضرت امام خمينى(س) به عنوان شخصيتى دورانساز و اثرگذار در عصر كنونى، از اين قاعده مستثنا نبوده و علىرغم گذشت چندين سال از زمان رحلت آن بزرگوار، مكتوبات و نوشتارهاى متعددى در داخل و خارج كشور ايران درباره شخصيت پر رمز و راز ايشان نگاشته شده و مىشود، و هر كدام از روزنهاى به تبيين و تحليل اين شخصيت تحولآفرين معاصر پرداخته و تاريخ زندگى حضرتش را ترسيم مىنمايد.
زندگينامهنويسى، علاوه بر حساسيتهاى فوق كه برآمده از التفاتهاى اجتماعى و مردمى است، جنبههاى علمى و فرهنگى و سياسى در خود نهفته دارد كه عمدتاً مورد عنايت محققان، دانشمندان، نويسندگان و سياستمداران مىباشد. اين بُعد گرچه از قلمرو و سطح محدودترى برخوردار است، اما اهميت و عمق بيشترى نسبت به ساير ابعاد و جوانب داشته و در حقيقت، آميخته و عجين شده با حوادث و رويدادهاى تأثيرگذارى است كه در طول عمر و حيات و زندگى آن شخصيتها به وقوع پيوسته است.
از اين منظر، هيچگاه نمىتوان و نبايستى تاريخ حيات و زندگى پر بركت و پر ثمر حضرت امام خمينى(س) را در رديف و يا در طول زندگى ساير شخصيتهاى تاريخى كشورمان و يا حتى كشورهاى ديگر قرار داد. اينكه امام خمينى(س) در چه خانوادهاى متولد شده و چگونه دوران كودكى خود را به سر آورده و يا اينكه دوران نوجوانى و جوانى را نزد كداميك از اساتيد تلمذ نمودهاند، و چگونه شد كه در شهر مقدس قم رحل اقامت گزيدند، و بسيارى از «چرا»ها و «چگونه»هاى ديگر، جملگى از موارد و نكات پر تأملى است كه به نحوى با حوادث تاريخى يكصد ساله اخير ايران كه مملو از نگرشها و نگرانيهاى بحرانزا و رويدادهاى پرتنش بوده، آميخته شده است. وضوحاً زندگى و حيات گرانسنگ اين فقيه و عارف سياستمدار كه در عين موشكافيهاى سياسى و اجتماعى خود، وارسته و به دور از شبهه و ابهام زندگى نمودند، از ايشان اسوه و حتى اسطورهاى تاريخى ساخته است كه بازخوانى حوادث زندگىشان حديثى نامكرر است. همين امر سبب گرديده كه آشنايان، شاگردان و كسانى كه محضر آن اسوه نامدار را درك نمودهاند، از خود حساسيت بيشترى نشان دهند و هر يك به فراخور معرفت و تجربه خويش، به بازگويى رويدادها و وقايع اتفاقيه بپردازند.
در اینجا برخی از آثار منتشر شده در این مورد معرفی میشوند:
آن سفركرده
تدوين:
مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(س)
قطع:
رقعي / 63 صفحه
نوبت چاپ:
سوم / 1382
در اين نوشتار امام در آيينه شعر معاصر ايران و شعر شاعران جهان بررسي ميشود و شامل گفتگوهايي با دكتر غلامعلي حداد عادل و خاطراتي از مشفق كاشاني و كيومرث صابري ”گل آقا“، دو آزاده، خانم ثقفي، مهندس مير حسين موسوي و مسيح بروجردي است
آيينة حسن
به اهتمام:
اصغر مير شكاري
حميد بصيرت منش
قطع:
رقعي / 218 صفحه
نوبت چاپ:
اول / 1379
اين مجموعه بيانگر گوشههايي از سيره و رفتار حضرت امام خميني (س)
است كه به نقل از اقوام و نزديكان، شاگردان و ياران آن حضرت پيرامون زهد و قناعت، ساده زيستي، زيّ طلبگي، مردمي بودن در زندگي و پرهيز از تجمل و تشريفات آورده شده است.
علاوه بر خاطرات، قسمتي از بيانات و مكتوبات آن حضرت نيز آورده شده است تا هماهنگي بين قول و عمل ايشان بر جان مشتاقان و دوستارانش تأثير مطلوبتري بر جاي گذارد.
اتاق رو به قبله
اثر:
علي آقاغفار
قطع:
رقعي / 52 صفحه
نوبت چاپ:
اول / 1379
« اتاق رو به قبله » عنوان مجموعه شش داستان كوتاه ويژه نوجوانان است كه با استفاده از خاطرات نزديكان حضرت امام تهيه گرديده است.
امام به روايت امام
اثر :
غلامعلي رجايي
قطع:
وزيري / 320 صفحه
نوبت چاپ:
پنجم / 1384
بازشناسي شخصيت امام از زبان خويش با وجود تلاش فراوان، اين مجموعه به هيچوجه مدعي ترسيم خطوط كامل سيماي ملكوتي امام (س) از زبان ايشان نيست، چه به دلايل متعدد ممكن است در حين مطالعه و تحقيق مواردي از دسترس به دور مانده باشد.
ابعاد شخصيت امام/ امام و مردم/ اصول رهبري/ رنجها و نگرانيها/ خاطرات مندرجات اين نوشتار است. ضمناً این اثر به زبان اردو ترجمه شده است.
برداشتهايي از سيرة امام خميني
به اهتمام:
غلامعلي رجايي
قطع:
وزيري / 5جلد
نوبت چاپ:
خرداد 78 تا 81
مجموعه پنج جلدي برداشتهايي از سيرة حضرت امام خميني(س) حاصل مطالعات گسترده نويسنده در مورد ابعاد مختلف زندگي با بركت حضرت امام است كه به صورت موضوعي و در قالب خاطرات به ترسيم سيرة عملي و نظري امام ميپردازد. مطالب اين مجموعه به ترتيب زير است:
جلد اول: در خانواده، با مردم، آخرين روزها
جلد دوم: ويژگيهاي فردي
جلد سوم: حالات معنوي
جلد چهارم: رهبري
جلد پنجم: در عرصه تعليم و تدريس و مرجعيت
پدر مهربان
تدوين:
سيد احمد ميريان
قطع:
رقعي / 195 صفحه
نوبت چاپ:
اول / 1384
اين مجموعه كه تحت عنوان «پدر مهربان» به زيور طبع آراسته شده است سعي نموده تا گوشههايي از ارتباط عاطفي امام با كودكان و نوجوانان و نيز گوشههايي از ويژگيهاي رفتاري و تربيتي حضرت امام در قالب خاطرات به تصوير كشيده شود.
پرتوي از خورشيد
تدوين:
حسين رودسري
قطع:
وزيري / 464 صفحه
نوبت چاپ:
اول / 1378
اين مجموعه حاوي 365 خاطره از زندگي امام خميني در هشتاد و هفت موضوع مختلف ميباشد كه از زبان خانواده، شاگردان، دوستان و ياران آن بزرگوار، متناسب با نيازها و علائق نوجوانان و جوانان تهيه شده است.
خاطرات آيتالله پسنديده
تدوين:
مؤسسه تنظيم و نشر
آثار امام خميني(س)
قطع:
وزيري / 312 صفحه
نوبت چاپ:
اول / 1384
خاطرات آيتالله پسنديده يكي از خواندنيترين خاطرات و مكتوبات درباره امامخميني(س) است كه توسط واحد خاطرات مؤسسه تهيه گرديده است. اين كار با معرفي شجره و خاندان امام شروع شده و با حوادث مهم قبل از انقلاب ادامه مييابد.
روزي كه مسيح را ديديم
اثر:
محسن پرويز
قطع:
رقعي/ 74 صفحه
نوبت چاپ:
دوم / 1381
روزي كه مسيح را ديدم عنوان كتابي است كه در آن به خاطرات نويسنده از ايام حضور امام خميني در دهكده « نوفل لوشاتو» در قالب داستان پرداخته است. اين كتاب در يك مجموعه پنج قسمتي تقديم نوجوانان علاقهمند به داستانهاي مربوط به زندگي حضرت امام شده است.
سبز تر از سبز
تدوين :
مهدي غلامعلي
قطع :
رقعي / 62 صفحه
نوبت چاپ :
اول / 1378
اين كتاب حاوي چهل روايت از معصومين به همراه چهل حكايت آموزنده از زندگي امام خميني (س) است.
در اين كتاب با گردآوري خاطراتي از حضرت امام (ره) و احاديث معصومين (عليه السلام) به اين حقيقت دست مييابيم كه رفتار و سلوك امام تنها در مسير ائمه اطهار بوده است و راز ماندگاري و جاوداني جز اين نيست.
سلسلة موي دوست
تدوين :
مجتبي فراهاني
قطع :
وزيري / 352 صفحه
نوبت چاپ :
اول / 1383
اين كتاب شامل خاطرات دوران تدريس امام خميني (س) است كه از زبان بيش از 120 تن از شاگردان، دوستان و منسوبين آن حضرت نقل و جمعآوري گرديده است. با مطالعه و بررسي اين كتاب ميتوان به زوايايي از تفكر و شيوه علمي و عملي امام در عرصة تدريس دست پيدا كرد.
مقدمه اين كتاب به صورتي عالمانه و در قالبي اديبانه توسط حضرت آيت الله عميد زنجاني از شاگردان آن حضرت تحرير شده است كه عمدتاً به وصف آن ايام پرداخته شده است.
صحيفة دل
تدوين:
مؤسسه تنظيم و نشر
آثار امام خميني (س)
قطع:
وزيري / 170 صفحه
نوبت چاپ:
دوم / 1378
بدون شك يكي از طرق جستن راه امام و آشنايي با سيره عملي او، ذكر نام و ياد و زنده نگهداشتن خاطراتي است كه از آن عزيز به يادگار مانده است و چه بهتر كه بيان آن از زبان شاگردان و ياران و اطرافيان آن اسوه حسنه باشند.
اين كتاب حاوي مطالب و خاطراتي از شاگردان امام خميني (س) احمد احمدي/ حسين انصاريان/ حسين تفويضي/ تقوي اشتهاردي/ محمد تقي جعفري/ جلالي خميني/ صادق خلخالي/ جمال الدين دينپرور/ مجتبي رودباري/ محمد يزدي/ جواد علم الهدي و... مي باشد.
طبيب دلها
اثر:
دكتر سيد حسن عارفي
قطع:
وزيري / 375 صفحه
نوبت چاپ :
سوم / 1382
اين مجموعه خلاصه گزارشهاي طول درمان و سير معالجات بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران و چكيده بعضي از فعاليتها و تصميمهاي شاخص درماني تيم پزشكي و خاطرات مراقبتهاي پزشكي ده ساله را بازگو ميكند.
ماه تابان ـ خاطرات
اثر:
حسن كشوردوست
قطع:
وزيري / 184 صفحه
نوبت چاپ:
دوم / 1383
« ماه تابان » ؛ عنوان كتابي است كه به زندگاني امام خميني از زبان خاطرهها پرداخته است. نويسنده براي تدوين اين زندگينامه سراغ كساني رفته است كه از كودكي در مدرسه، خانه، جامعه همراه امام بودهاند و او را از نزديك ميشناختند.
اين مجموعه داراي هفت بخش است و به موضوعات زير ميپردازد:
1- تولد تا جواني
2- جواني تا 15 خرداد 42
3- آغاز قيام امام خميني (س) در 15 خرداد
4- تبعيد امام به نجف
5- هجرت امام به پاريس
6- امام در ايران
7- رحلت جانگداز
سیری در عرفان امام خمینی
اثر:
فاطمه طباطبایی
قطع:
رقعي / 559 صفحه
نوبت چاپ:
دوم / 1382
این مجموعه شامل مقالات، سخنرانیها و خاطرات نویسنده است که با بررسی دقیق جنبه معنوی و عرفانی شخصیت امام خمینی، نقش ایشان را در احیای معنوی بشر نشان داده و اندیشه ها، افکار و توصیه های آن حضرت را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. تمام سعی نویسنده بر این بوده است تا امام را ازجنبه های مختلف عرفانی بیشتر بشناساند.
