معادن
[سؤال 9628] 5384
بسمه تعالی
در بستان آباد، چهار سال است که کارخانه گچی دائر شده، و هر روز هفتصد تُن بلکه بیشتر محصول آن می شود، و روزانه چهار هزار نفر (اعمّ از کارگر، شوفر، معدنچی، آتشبار و غیره) در آن کار می کنند، و هفتاد درصد مصرف گچ آذربایجان
[[page 352]]شرقی و غربی از این کارخانه تأمین می شود. این کارخانه شرکت سهامی بوده و چهار سال است که به موجب مدارک ادارۀ صنایع و معادن از معدن گچ قریه «کلو» سنگ خام استفاده می کند. پس از انقلاب اهالی قریه از استخراج سنگ معدن مانع می شوند، و می گویند یا باید کارخانه، معدن سنگ را از ما اجاره نماید و یا در ازاء هر تن سنگ مبلغی به ما بدهد؛ زیرا معدن در زمین ماست و زباله و خاک های روی معدن بر مزارع و مراتع ما می ریزد.
سهام داران کارخانۀ مزبور مزارع و مراتع اطراف معدن را از رعایا خریده اند، و احیاناً هر موردی خریده نشده حاضرند ضرر مالی را به آن ها بدهند، کمیتۀ بستان آباد هرچه نصیحت کرده اهالی قریه زیر بار نمی روند، در نتیجه کارخانه به حالت نیمه تعطیل در آمده و فعلاً از سنگ های ذخیره که در محوّطۀ کارخانه است استفاده می شود که عن قریب تمام می شود و از نظر اقتصادی ضربه ای بر کشور وارد خواهد شد، لطفاً حکم شرعی این مسأله و وظیفۀ اهالی را مشخص فرمایید؟
بسمه تعالی، اگر معدن در ملک شخصی یا حریم ملک شخصی است باید رضایت مالک تحصیل شود، و اگر در زمین های موات است که ملک کسی نیست رضایت اهالی معتبر نیست، و برای رسیدگی به مطلب باید به ادارۀ مسئول در دولت اسلامی مراجعه شود.
[سؤال 9629] ----> 1984
3. آیا معادن متعلق به عموم مردم است یا متعلق به کسی است که در ملکش پیدا شده است؟ مثلاً معادنی چون نفت و گاز و مس که در یک زمین مشخص نیستند و به جاهای دیگر راه دارند کسی می تواند بگوید چون در ملک من هم هست پس متعلق به من است؟
بسمه تعالی، هر مقدار معدن در ملک شخص باشد ملک او است ولی مقررات دولت اسلامی باید مراعات شود.
[[page 353]][سؤال 9630] 5385
بسمه تعالی
محضر مبارک نایب الامام، حضرت آیت الله العظمی حاج سید روح الله خمینی، دامت برکاته، محترماً؛ به محضر مبارک حضرت عالی می رسانم:
این جانب قریب شش ماه می باشد که به امر شما در چهار محال بختیاری و پشت کوه بختیاری مشغول تبلیغ و راهنمایی و حل مشکلات این منطقه هستم و نظم و آرامش برقرار نموده ام. از وجود حضرت عالی تقاضا می کنم جواب این مسألۀ مشکل را برای این جانب مرقوم فرمایید: اطراف این محال جنگل می باشد و جنگل این اطراف درخت بلوط می باشد که به هیچ دردی غیر از زغال نمی خورد. بعضی می روند در همین آبادی ها زغال می خرند و می آورند و بیست فرسنگ راه آمده یا رفته اند و برای زمستان خود از این جنگل چوب بریده و آورده اند. بیشتر زندگی این ها از این کار می گذرد. حالا کمیته یا پاسداران یا ژاندارمری این زغال یا چوب را تخلیه می کنند. آیا جایز است این زغال یا چوب را تخلیه کنند؟ و اگر تخلیه جایز است، این زغال یا چوب را چه کنند؟ در ضمن چون این محال بسیار سردسیر می باشد و برف زیاد می بارد و راه بسته است؛ از همین زغال و چوب استفاده می نمایند و نفت به اندازه کافی نمی رسد. خواهشمندم زودتر جواب این مسأله را مرقوم فرمایید.
بسمه تعالی، چوب و زغالی را که اشخاص حیازت و تهیه نموده اند، ملک خود آن ها است. و کسی حق ندارد به اجبار از ایشان بگیرد. اگر چه تصرف در جنگل باید تابع مقررات دولت اسلامی باشد.
[سؤال 9631] 5386
بسم الله الرحمن الرحیم
محضر شریف رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت الله العظمی امام خمینی مدّ ظله
با تقدیم عرض سلام و مسئلت مزید برکات وجود مبارک در ظل عنایات
[[page 354]]حضرت بقیة الله ارواحنا له الفدا:
در مورد معادنی که به تبع ارض یا احیا، مالک خاص دارد و بر حسب تحریر الوسیله و سایر متون معتبر فقهی از انفال محسوب نمی شود قبلاً شورای نگهبان بطور عام اظهار نظر کرده است که معادن واقع در املاک شخصی و وقفی از انفال و ثروت های عمومی محسوب نیست ولی نظارت و کنترل دولت بر اکتشاف و بهره برداری از معادن طبق مصلحت عامه جایز است اکنون در مورد خصوص نفت طرحی در مجلس شورای اسلامی تصویب شده است که به موجب ماده 2 آن کلیه معادن نفت اعم از این که در ملک شخصی و وقفی یا زمین های دیگر و دریاها باشد از انفال محسوب شده است، چون در شمول تبعیت مذکور در مورد نفت بالخصوص کسب نظر مبارک لازم شد مستدعی است نظر شریف را اولاً، در اصل موضوع و ثانیاً، نسبت به جواز تصرف در زمین های شخصی و وقفی جهت استخراج در صورت عدم تبعیت مرحمت فرمایید.
دبیر شورای نگهبان لطف الله صافی
بسم الله الرحمن الرحیم
حضرات حجج اسلام آقایان فقهای شورای نگهبان دامت افاضاتهم
پس از اهداء سلام و تحیّت اصل مسأله تبعیت اعماق زمین و نیز هوا نسبت به املاک شخصی تا حدود احتیاجات عرفی است مثلاً اگر کسی در خارج از محدوده منزل و یا زمین شخصی و یا وقفی کانالی زده و از زیر زمین آن ها عبور کند و یا تصرف نماید دارندگان منازل و زمین و یا متولیان نمی توانند ادعایی بنمایند و یا اگر کسی بالاتر از مقدار متعارف بنایی ایجاد و یا رفت و آمد نماید هیچ یک از مالکین و یا متولیان حق جلوگیری از او را ندارند و بالاخره تبعیت زمین شخصی به مقدار عرفی است و آلات جدیده هیچ گونه دخالتی در تعیین مقدار عرفی ندارد ولی تبعیت کشور مقدار
[[page 355]]بسیار زیاد است و دولت حق دارد تا از تصرف بیش از حق عرفی شخص و یا اشخاص جلوگیری نماید. بنابراین نفت و گاز و معادنی که خارج از حدود عرفی املاک شخصی است تابع املاک نمی باشد و اما اگر فرض کنیم معادن و نفت و گاز در حدود املاک شخصی است که فرض بی واقعیت است این معادن چون ملی است و متعلّق به ملتهای حال و آینده است که در طول زمان موجود می گردند از تبعیّت املاک شخصیه خارج است و دولت اسلامی می تواند آن ها را استخراج کند ولی باید قیمت املاک اشخاص و یا اجاره زمین تصرف شده را مانند سایر زمین ها بدون محاسبه معادن در قیمت و یا اجاره، بپردازد و مالک نمی تواند از این امر جلوگیری نماید. والسلام علیکم، ان شاء الله موفق و مؤید باشید.
2 / 8 / 66 ـ روح الله الموسوی الخمینی
[[page 356]]