بررسی استدلاهای عقلی ولایت فقیه از دیدگاه حضرت امام خمینی
محترم پاینده
این مقاله به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش از مبانی مشروعیت نظام «ولایت فقیه» است. بنابراین، سعی کرده است تا با تکیه بر استدلالاتِ عقلیِ حضرت امام خمینی(ره)، به عنوان بنیان گذار اندیشۀ ولایت مطلقه فقیه، به این هدف برسد.
از مجموع استدلال های عقلی امام(ره) چنین بر می آید که:
1) وجود حکومت به دلایلی از قبیل جلوگیری از هرج و مرج، از بدیهی ترین نیازها است و از خداوند مدبّر و حکیم اهمال در آن درست نیست؛
2) قاعدۀ عقلی، تخصیص بردار نیست و مختص به زمان و مکان خاصی نیست، بنابراین، همان دلایلی که لزوم امامت را ثابت می کند، در دوران غیبت نیز صدق می کند. البته این جا منظور قاعدۀ لطف نیست، زیرا این قاعده اختصاص به معصوم دارد؛
3) زمامدار اسلامی باید فقیه و عادل باشد؛ 4) بنابراین، ولایت فقیه مشروع است و اگر فقیهی قیام کرد، اطاعت سایرین از او واجب است.
منظور امام از لزوم اطاعت سایرین، نظریه ولایت الهی – مردمی است، زیرا فقط در صورت همراهی اکثریت مردم، حکومت میسّر می شود. به دلیل اشکالاتی که بر شمرده می شود نمی توان مردم را نادیده گرفت:
1) اگر فقیهی به تشکیل حکومت اقدام نکرد، چه باید کرد؟
2) اگر چند فقیه همزمان با هم اقدام کردند، چه باید کرد؟
3) بعد از فوت ولیّ فقیه، فقهای موجود فقط خود را واجد صلاحیت بدانند؟
4) در صورت عدم اتفاق نظر فقها بر یک نفر چه باید کرد؟
به همین دلیل، استدلال عقلی حضرت امام ره به دلایل متعدد تنها با این فرض صحیح است که: برای قانونیت «مشروعیت الهی» نادیده گرفته شود.
[[page 129]]