قلمرو دخالت دین در علوم از منظر امام خمینی
محسن قنبریان
این مقاله از چهار قسمت ذیل فراهم آمده است:
مراد نویسنده از علم، همه معرفت های بشری، و مراد او از دین، وجود مکتبی (کتاب و سنت)، وجود ذهنی (فهم دینی) و ایمان است.
علوم از حیث معلومات به دو دستۀ علوم اخباری و انشایی تقسیم می شوند. علوم محض، علوم نظری و فلسفه از تقسیمات علوم اخباری؛ و حکمت عملی، نظامات اجتماعی، حقوقی، صنایع و فنون از اقسام علوم انشایی به حساب می آیند.
دخالت دین در علوم به سه گونه است: الف – دخالت تنزیهی؛ ب- دخالت تبیینی: در گونه اول، دین، برخی از علوم را تخصصاً از دایره علوم خارج دانسته و به علوم بی ضرر، نام «فضل» می نهد. در گونه اخیر نیز دین با تقسیم علوم به نافع و غیر نافع، به تبیین علوم نافع می پردازد و در کنار عقل و شهود قلبی به آن اعتبار می بخشد. ج- دخالت تاثیری: در این نوع دخالت، دین بر عقل و شهود دل و فلسفه تاثیر می گذارد.
دین در مبادی و تعریف موضوعات علوم محض دخالت می ورزد. در علوم نظری هم از طریق ذهنیات و تئوری ها، که تکیه گاه این علوم اند، دخالت دارد. علاوه بر این،
[[page 44]]
دین در حوزۀ علم اخلاق ایدئولوژی، نظامات فردی و اجتماعی (علوم انشایی) دخالتی تبیینی دارد.
[[page 45]]