مصطفی جمشیدی

شمعدانی های کنار اروند

کد : 169537 | تاریخ : 16/12/1396

شمعدانی های کنار اروند


□ مصطفی جمشیدی


□ قصه کوتاه                                                                                       


اگر آنجا نبودی و زنده نمی توانستم اینجا بنشینم، هفتاد شمسی باشد یا دو هزار...! امّا حالا می نشینم و بوی تو را استشمام می کنم، بوی گل های زرد اینجا هم پیچیده،... حالا آزارم نمی دهد، آن روزها بُو _ آزارم می داد. توی شامّه ام می پیچید و نمی شناختم. یاد ایّامی می افتادم که توی قطار بودم و کسی از پشت شیشه ها به آن می زد و انگشتری اش را نشان می داد و چیزی زیر لب می گفت که نمی شناختم، نمی توانستم بفهمم و مُدام می گفت دوستت دارم... دوستت دارم...! شاید مادرم


 بود، شاید هم زری... نمی دانم و روسری گل گلی رنگش در هُرم بخار در هم رفته می شد و به یک رنگ دیگر، یک آرزو تبدیل می شد و از این حرفها... امّا حالا نبود ولی بویش می آمد می خواستم آن روزها را یکبار دیگر به یاد داشته باشم، روزهایی که در خاطره ها می آمدند و می رفتند ... در هُورها بدنبال چه بودم؟ قایق ها تند می رفتند و سمینوفها از کنار گوشمان ردّ می شدند. آیا در کنار آن همه بلم ها و قایق ها و موجهای اوّل و دوّم که به کرتهای آبی و آن خاکریزهای روی آب می زند کسی ما را نشانه گرفته بود...؟ بله... گرفته بود و من می دانستم که قایقچی راه را خوب بلد است و موج اوّل و موج دوّم و از این حرفها که می زند آن سنگرها پوش هوا شده اند و کلّی اسیر...! و از این حرفها... امّا حالا نبود و دلم همینطور توی هورها، درفاو و جاهای دیگر بود، کنار نهرها (شریعه های آبی کنار اروند) بود، و کنار آن سعف ها، آن نخل های بی سر... و آن خانه های مخروبه و گلی... کنار آن عکس هایی که من در دست داشتم، زن، مرد، و بچه و پیر _ کنارِ شریعه ایستاده بودند _ یکی با آن سیگارهای عربی (مال بصره بودند مثل اینکه...! زیرا آن وقتها که جنگ نبود قایق ها به آنسوی آبها می رفتند و با آنجائیها دوست بودند) و آن جلیقه های انگلیسی و فرنج ها... و تشکیلات،... انگار هنوز بوی توتونهای (تنباک) در هوا بود، و آن موج موج بازیها در کنار (شریعه) و خانه ها که کُپ کُپ خوابیده بودند. قابِ عکس کنار کیف خانگی، چمدان، آینه های شکسته، جوراب، شمعدانی ها، گلدان و غیره... همه در کنار هم خوابیده و تنگ... آن شبها که شیمیایی می زد و دل توی دل بند نبود، هواپیماها مرتب می آمدند و _ کلنگی همینطور بُمب، خَرِّهِ... تیرآهن و الوار بروی بچه ها می ریختند «لا و جاکت» روی تن _ قرمز، زرد، حنایی، گُلی می زد و بچه ها با آن لباسهای خاکی _ زیبا می زدند. ماسک به چهره می زدیم و عکس می انداختیم گاهی در مسجد _ کنار شریعه جمع می شدیم و نمازِ جماعت می خواندیم، ناهار... اهدایی می آمد _ قهوه می خوردیم، چای... و هواپیما ها کیلو به کیلو، تن به تن، بمبهای سنگین روی سرمان می ریختند، امّا حالا هیچکدام نبود. پیرمردی توی اتاق نشسته بود، احیاء می گرفت و منهم این اتاق بودم پاسدار او، و دلم بدجور می زد،  غمین... و توی همۀ اینها بودم، دلم می خواست بدانم حالا فکر کجا را دارد؟ و ردّ صدای غمگینش کجا را می زند و دلش توی دل کجا، کدام بنده ای گیر کرده است، دلم می خواست دلش پیش من بود، (اوایل فکر می کردم اگر دلش پیش همه باشد بهتر است، امّا حالا فکر می کنم دلش اگر پیش من باشد بهتر است و دلم پیشش گیر می کند، و ردّ صدای غمگینش از من بالاتر می رود و می رود توی شهرهای دور در آنسوی کشور و به همه می رسد... بعدها فکر کردم به آنهایی که همرزمشان بودم فکر کنم، امشب، شب ستاره هاست، شب احیاء و سرنوشت خیلی ها رقم می خورد فرشته ها از توی آسمان فوج فوج می آیند روی زمین و هر کدام دمبک دستکی همراه _ و می آیند سرنوشت آدمها را می نویسند و به ستاره ها... آسمان می برند... دلم می خواست بدانم حالا اگر کجا باشم بهتر است... بعد می فهمم کنار همین ستونها، همین جا بودن یعنی، یعنی... نمی گذارم نمی فهمم... و می روم ببینم اینجا بودن یعنی همه جا بودن، بی کسی، بی همه چیزی و بهانه ای در پشت سر... مثل آن کسی که غمگین است، دلشکسته، و توی  اتاقی نشسته و دارد برای کشورش دعا می کند، دلم می سوزد و می آیم توی اتاقم می نشینم.


اگر پاسبخش نگفته بود حق نداری از اتاقت تکان بخوری می رفتم کنارش می نشستم و دلم را به دلش گره می زدم، می خواستم در دعاهای او غرق بشوم، بروم بالا در کنار ستاره های آسمان، دلم را به دل آسمانی ها پیوند بزنم و بشوم یک دعا! یک پوپک! و از آنجا بر روی سرِ شهر ببارم... امّا نمی توانستم و دل توی دلم نبود و بچه که بودیم با خودم ستاره می شدم، می رفتم بسوی آسمان و در دل یکی از آن پرنورترین ستاره جا می گرفتم و از آنجا به همۀ جای شهر سرک می کشیدم، امّا حالا نبودم و بچگی می رفت تا در محاقی از خاطرات گم بشود و من گناهکار بودم، یک مذنب، یک فراری، از ایمان خودم و حالا اینجا کنار مردی بودم در کار و بار خویش... به استغفاری و گریه ای... امّا گریه نمی آمد، می آمد، و دلم در دل این مرد گره خورده بود، پاسبخش می گفت از اتاقت نمی توانی بیرون بیایی... و من از کنارترین گوشۀ دیوار (جایی که شیشه ها به شیشه ها نمی رسند و دیواری نه زیاد بلند همۀ جای آن را محصور کرده است) دارم او را می پایم و کسی را نمی بینم و یک مرد تنها _ تنها یک مرد بزرگ و ردّ عبایش بر دوش، و دعایی چند... رادیو را باز می کنم و صدای مناجات می آید، خاموش می کنم صدای مناجات او می آید و من در خودم هستم، در منجلاب خودم، غرقه در نگاه، در کنار پیری... و دل به استغفاری چند _ برای خودم مشغول!


می نشینم و سجاده ام را باز می کنم و قامت می بندم. دل توی دلم نیست و پرنده ها اگر راحتمان بگذارند (و از همانجا پیداست) به آسمان چشم می دوزم و آنها را می بینم که چرخی می زنند و فرود می آیند... اوایل مُدام به دور حسینیّه می آمدند و از بالای خانه دور می زدند و گاهی (حتّی چند بار خودم دیده بودم) بر سر خانۀ امام حلقه می زدند، و دیوانه وار مشغول چرخ زدن می شدند، (نمی دانم شاید می گفتند، حلقه ای، چیزی) ولی بعدها کمتر پیدایشان شد و من علّت اینکار را نفهمیدم، بعد از مدّتها که پاسداری من تمام شد به بیت منتقل شدم و حالا کنار او هستم و دل در گردن عشقی بزرگ... کبوترها می روند و من مانده ام با دلم کنار این سایه ها... کنار دیوار و آنسوتر مردی در کار ساختن دعای خویش... صدای قرآن خواندن او می آید و من در صوت صوت آن گم می شوم  می خواستم تصویر او را ببینم، کسی توی خانه نیست و شب _شبِ احیاست.


□□□


پیرزن آمد آنجا ایستاد. مربّی بعد از ظهرهای گُردان گفت: وقتی برای شما نگرفته اند...! گریه کرد و چیزهایی گفت که من نمی دانستم بعد پسری را نشان داد و می گفت از بروجرد به آنجا آمده ایم و جایی برای ماندن نداریم... در همین هیس و بیس ها بودیم که ناگهان قامتِ بلندی در کنار در ظاهر شد و خود امام بود که می آمد. گفت چکار داری مادر؟ پیرزن آمد گوشۀ عبای آقا را گرفت، زارزار گریه کرد، ماها مانده بودیم چکار کنیم گفت آقا این پسر اوّل من یادگار او...! بریده بریده می گفت امام دعا کرد و باران آمد و بچه زیر بغل _ پیرزن را به درون خانه بردیم. امام رفت از توی پستوی خانه (اندرونی)  گردنبندی طلا آورد و آن را درون قابی گذاشت. پسرک را روی زانوی خودش گذاشت و قاب را به دستش داد به زن گفت وقتی بزرگ شد از منافعش استفاده کند! پیرزن برای امام دعا کرد مرد بلند شد، گوشۀ عبایش را گرفت و از اتاق بیرون رفت. یکبار دیگر مردی را آوردند. می گفت عصر ها می آیم جماران تا نصفه های شب همین دورو برها پرسه می زنم. تا دعای امام (تیری از آن به گوشۀ بخت من بدبخت بخورد!) همین طور حرف می زد و ما مشکوک شده بودیم، ببینیم این چه جور


 آدمی است، امّا مشکوک نبود و بعدها فهمیدیم آدم درستی است و فقط دلش می خواسته دعای شب امام گوشۀ قلبش را به خودش بگیرد...


بعدها بعدها... همان آدم را دیدم عکسش را یک گوشۀ جماران زده بودند و بر روی مین رفته بود، و آرزوی خودش را روی کاغذی نوشته بود و روی حجله اش بود و این حرفها...


امّا حالا شب احیاء بود و دلم نمی خواست فرصتی را از دست بدهم و کنار امام بودم و در هُور تیراندازی نبود و ما جلوتر نمی رفتیم، از کنار تل شهیدان نمی گذشتیم و وقتی صدای غرّش تانکها می آمد، شهید کلانتر آر پی جی در دست آنرا زمین نمی گذاشت، نمی دوید و برجک تانک را با نارنجک نمی ترکاند...! و ما اینجا بودیم همه... و شهیدانمان را در کانال – تنها گذاشته بودیم، امام در حال دعا بود، عملیاتی در کار نبود و من پاسدار او بودم، در اتاقی – کنار بیت...!


□□□


عصرها به عصرها برای قدم زدن در حیاط کوچک جمع می شدیم تا خاطره های او را داشته باشیم. آهسته آهسته قدم می زد و رادیوی کوچکش به همراهش بود. زن گفت تا به حال کجا بودی...؟


گفتم: داشتیم با امام قدم می زدیم.


گفت: همین طور می ایستی تا شام خدا- نمی دانی زن و بچۀ بدبخت کجا رفته اند، چه دارند برای خوردن...؟


غذای ما عشق بود و او آن را نمی فهمید، بعدها فهمید و ما این را نمی دانستیم، یکبار پسری توپ کوچکش را برای امام پاس داد نوه اش بود، امام می گفت من که توپ بازی بلد نیستم، یک پیرمرد هشتاد ساله! علی می گفت: پاس بده، یاالله...!


و امام زیر توپ زد و یک لبخند کوچک زد... علی می گفت هیچ وقت خاطرۀ آن روز را از یاد نمی برم... امّا حالا هیچ کدامشان اینجا نیستند رادیو را باز می کنم و صدای قرآن خوانی می آید... بعد مناجات...! و امام دوباره قامت بسته است... می آیم در را باز می کنم، صدای سرفه ای می آید پاسبخش است، می آید از اوضاع سؤال می کند و می رود... نمی بیند هیچ کدامشان...! هیچکس انگار در ملکوت این خانه نیست... چه کسی باور می کند؟ منم این امام تنها... منم حدیث عشق... چقدر دلم می خواست کنار او باشم پشت او نمازی بخوانم، امّا حالا نمی شد و صدای گریه اش می آمد، سوزناک گریه می کرد و صدای گریه اش بند از بند آدم می ربود، دلم نمی خواست از آنجا تکان بخورم، صدای ضجّه یک مرد می آمد، دلش کبوتری می شد و به آسمانها می رفت، در دل نازک ترین لایه های رقیق آسمان گم می شد، در ژرف ترین باور برکت آمیز خدا... و برای اُمّتش دعا می کرد. دلم می خواست پیش او باشم، امّا نمی شد و من اینجا - او- آنجا هر یک در گروی اعمال خودمان... و دل به کار و بار دعا... در این شب... در این شب قدر... سهمگین...


□□□


پنجره را باز می کنم و هوای سرد تو می زند دلم می خواهد حداقل اکسیر آن دعا را داشته باشم، امّا نمی توانم دلم می خواهد پشت امام نماز بخوانم امّا نمی توانم بلند می شوم ورقه ای پیدا می کنم دل توی دلم نیست. دلم می خواست در قلاویزان باشم در فاو، در پنجوین عراق، امّا اینجا بودم، دلم می خواست در کنار بچه ها باشم (کسی از آنها اگر این حال مرا می داشت توی سرم نمی زد که، فلانی چرا آنجا را ول کردی دلت خواست بیایی اینجا؟؟) نمی دانم امّا آنها جای من نیستند که بدانند چه حالی دارم، آنها که آتش دل مرا نمی فهمند، نمی دانند کبوتر در کدام قفس تنها مانده است؟ هی به زری فکر می کنم، به بچه، برای آینده، امّا دلم در جای دیگری است کنار مردی باشی از مردان روزگار (به آن روایت فکر می کنم که ارزش علمای امت پیغمبر از ارزش انبیای بنی اسرائیل بیشتر است) و حالا من در کنار دیوار آن اتاق او باشم و نتوانم او را ببینم، نتوانم دعای او را گوش کنم؟ می آیم چند بار با خودم همۀ اینها را مرور می کنم، می گویم می گذارم می روم پنجوین، فاو... امّا باز به خود برمی گردم، دلم می خواهد در این بازی سرنوشت تنها نباشم. (خدایا چه امتحانی می کنی مرا...؟) بالاخره دلم تسکین پیدا می کند، چه کسی باورم می کند...؟ در یادداشتی می نویسم:


«برادر مظهری نیا...


خواهشمندم مرا منتقل کن. من دارم دیوانه می شوم، از دست خودم، این دنیا...» و با خودم می گویم «من که لیاقت پاسداری اینجا را ندارم» بعد با چند جملۀ دیگر چیزهایی می نویسم... دلم می خواهد پیش امام باشم. دلم می خواهد پیش امام باشم دلم می خواهد پیش امام باشم دلم می خواهد... کسی حرفم را می فهمد، باور می کند؟


استعفا می کنم و در اتاق امام را باز می کنم، حالا دیگر جای خودم نیستم، مرد در ندبه است، در اشک و قامت حقیقی او غرقه در لذّت مناجات است. می آیم و پشت او در اکسیر تن راستین او گم می شوم، در آن حقیقی ترین، راستین ترین پرواز... اینطور...


 


 منبع: حضور، ش 9، ص 214.

انتهای پیام /*