پرتال امام خمینی (س): یادداشت/ داود رضایی در روزهای حساس و تاریخی کنونی که ایران عزیز درگیر تحولات عظیم و آزمونهای بزرگ اجتماعی و بینالمللی است، خیابانها و میدانهای شهرها هر شب شاهد حضور پرشور مردمی است که با پرچمهای برافراشته، حماسهای از همبستگی را رقم میزنند. پویش عظیم «جان فدا» با بیش از ۳۰ میلیون داوطلب در این ایام آتشبس و مذاکرات، تنها یک پدیده سیاسی گذرا نیست؛ بلکه ریشه در یک سرمایه عمیق اجتماعی و اعتقادی دارد که معمار کبیر انقلاب اسلامی و رهبران پس از ایشان، با تکیه بر فضیلت اخلاقی «احترام به علما و جایگاه علم» آن را در جامعه نهادینه کردند.
پیوند میان رهبران سیاسی و عالمان دینی ، همان حلقه مفقودهای است که در بسیاری از تمدنها به گسست ملت و حاکمیت میانجامد. اما در مکتب انقلاب اسلامی، تکریم رهبران علمی توسط رهبران سیاسی، باعث سربلندی و پیروزی اسلام در جهان شده است؛ چرا که به فرموده پیامبر اکرم (ص): «اَکْرِمُوا الْعُلَماءَ فَاِنَّهُمْ وَرِثَةُ الْأَنْبِیاءِ»
بخش اول: جایگاه فقهی و اخلاقی تکریم عالمان در مکتب اسلام
در فرهنگ اسلامی، عالم دینی صرفاً یک آموزگارِ مفاهیم انتزاعی نیست، بلکه مشعلدار هدایت و مرزبانِ عقاید جامعه است. بر اساس مستندات روایی و تاریخی، آموزههای بزرگانی چون آیتالله وحید بهبهانی همواره بر ضرورت بیبدیل احترام به فقها و علما تأکید داشتهاند. این احترام، نه یک تعارف اجتماعی، بلکه فریضهای الهی برای حفظ ساختار هدایت در جامعه است.
سیره عملی شاگردان در برابر اساتید خود، عالیترین جلوههای این تکریم را به تصویر میکشد. به عنوان نمونه، در احوالات یکی از علما آمده است که ایشان به پاس قدردانی از زحمات استاد خویش، شیخ انصاری، همواره در مسیر حرکت خود سوره «یس» را قرائت نموده و ثواب آن را به روح استاد تقدیم میکرد و از روح آن مرد بزرگ استمداد میگرفت تا بهتر و روشنتر برای صدها طلبهی دانشمند و فاضل، حقایق علمی را ایراد کند. (ر.ک: منیة المرید، ص۱۲۰، ریاض العلماء، ج۵، ص۸۳). این سطح از خضوع و قدرشناسی، نشاندهنده پیوند عمیق روحی میان معلم و متعلم در مکتب اسلام است که خروجی آن، انسانهای مهذب و تمدنساز بوده است.
بخش دوم: خضوع بینظیر امام خمینی (ره) در برابر ساحتِ علم و فقاهت
سیره بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (ره)، تجلی کامل آموزههای اسلامی در تکریم عالمان است. ایشان که خود در قله فقاهت، عرفان و سیاست قرار داشتند، در برابر اساتید و مراجع عصر خویش با غایت تواضع برخورد میکردند.
۱. تکریم اساتید:
آیتالله امامی کاشانی در روایتی نقل میکنند که امام خمینی (ره) به مدت هفت سال در محضر آیتالله شاهآبادی تلمذ نمودند و تأثیر این شاگردی به حدی بود که امام (ره) هرگاه نامی از استاد خویش به میان میآوردند، از عبارت شریف «روحی فداه» (جانم به فدای او) استفاده میکردند همچنین آیت الله امامی کاشانی نقل میکنند: «امام خمینی هفت سال دو زانو در درس استاد خود مرحوم شاه آبادی نشست.». این تعبیر از سوی شخصیتی چون امام، عمق دلدادگی و احترام ایشان به مقام شامخ علم را نشان میدهد.
۲. تواضع در برابر مراجع و طلاب:
در کتاب «پرتوی از خورشید» و روایات مستند دیگر، خاطرات شگرفی از احترام امام به عالمانی چون آیتالله حائری یزدی ثبت شده است. همچنین آیت الله وحید بهبهانی در مورد امام میگویند: اگر به جایی رسیده ام مرهون احترامی است که برای فقها و علمای اسلام نموده ام، و این خصلت بزرگ همیشه در امام جلوه ای خاص داشت، نه فقط به شیخ طوسی ها، صاحب جواهرها، شیخ انصاری ها و... احترام می نهادند و با تجلیل از آنها یاد می کردند، بلکه دربارۀ مؤسّس حوزۀ علمیه قم حضرت آیت الله حائری یزدی می فرمودند: در سرحد کرامت است، یک پیرمرد به این خوبی حوزه علمیه را بلکه عالم تشیع را اداره می کند.( پرتوی از خورشید، صفحه ۱۷۱) آیتالله فاضل لنکرانی نقل میکنند که امام با وجود جایگاه برتر علمی خویش، همواره با فروتنی میفرمودند که حاضرند دست مراجع، علما و حتی طلبهها را ببوسند.
۳. صیانت از حریم ولایت و مرجعیت:
احترام متقابل میان امام و سایر بزرگان نیز قابل تأمل است؛ چنانکه آیتالله العظمی بروجردی با احترام ویژه با ایشان برخورد کرده و آیتالله العظمی میلانی همواره با عبارت «سلام الله علیه» از امام یاد میکردند. در نگاه راهبردی امام خمینی (ره)، بیاحترامی به یک مرجع تقلید، صرفاً یک خطای اخلاقی نیست، بلکه موجب قطع شدن رشته «ولایت» بین انسان و خداوند میگردد. این نگاه، مرزهای حرمتشکنی را مسدود کرده و انسجام درونی جامعه اسلامی را تضمین میکند.
بخش سوم: نگاه تمدنساز رهبر معظم انقلاب؛ علما، سرمایههای تاریخی اقتدار ملّی
رهبر شهید حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای مسئله تکریم علما را نه تنها از زاویه اخلاق فردی، بلکه از منظر جامعهشناسی سیاسی و تمدنسازی تحلیل میکنند.
ایشان در بیانات خود به نقش تاریخی علما در ایجاد «اعتبار و اعتماد عمومی» اشاره میفرمایند. به فرموده ایشان، همین اعتبار و سرمایه اجتماعی انباشته شده علما در طول تاریخ بود که موتور محرک پیروزی انقلاب اسلامی گردید. بدون این پشتوانه و اعتماد عمیق مردم به نهاد روحانیت، بسیج تودهها برای سرنگونی استبداد طاغوت امکانپذیر نبود.
رهبر انقلاب همچنین بر مسئولیت سنگین علما در دوران کنونی تأکید دارند؛ وظیفهای که شامل انتقال پیام اقتدار و قدرت ملت ایران به جهان اسلام است. ایشان با اشاره به الگوهای موفقی چون شهید آیتالله مطهری، خاطرنشان میسازند که نفوذ فکری و علمی ایشان پیش از انقلاب، چگونه توانست در مجامع دانشگاهی و نخبگانی مقبولیت و احترام ویژهای برای گفتمان اسلام ناب ایجاد کند.
بخش چهارم: تداوم مسیر تکریم؛ جلوههایی از سیره آیت الله سید مجتبی خامنهای
این سنت حسنه و راهبرد اصیل، در سیره و رفتار نسلهای بعدی و شاگردان این مکتب نیز به وضوح قابل مشاهده است. رهبر معظم انقلاب آیت الله سید مجتبی خامنهای، با درک عمیق از ضرورت حفظ حرمت بزرگان و تقویت وحدت در جامعه اسلامی، همواره در مسیر تکریم عالمان دین گام برداشتهاند.
احترام ویژه ایشان به علمای اهل سنت و تأکید بر وحدت امت اسلامی، یکی از ابعاد مهم این سیره است. افزون بر این، در مواقع لزوم و در مقاطع حساس، پیامها و مواضع ایشان نشان از پاسداشت مقام مرجعیت و فقاهت دارد.
از جمله مستندات بارز این احترام، پیام تسلیت ایشان به محضر مرجع عالیقدر، آیتالله العظمی نوری همدانی است. در پی درگذشت آیتالله موسوی تبریزی، ایشان در پیامی خطاب به آیتالله العظمی نوری همدانی مرقوم فرمودند:
«ارتحال جناب حجتالاسلام و المسلمین موسوی تبریزی (رحمهالله علیه) را به حضرتعالی و خانواده محترم ایشان تسلیت عرض مینمایم و بقاء و طول عمر با برکت جنابعالی را از خداوند متعال مسئلت مینمایم. رحمت و غفران الهی را برای آن مرحوم خواستارم.»
اینگونه مکاتبات و ابراز ارادتها، فراتر از تعارفات معمول، نشاندهنده زنده بودن روح تکریم مرجعیت و بزرگان دین در تار و پود اندیشه وابستگان به بیت رهبری و استمرار خط فکری امام و رهبری است.
کلام پایانی : رمز عبور از بحرانها
در شرایطی که جامعه درگیر جنگ تحمیلی رژیم آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران است و پویشهایی نظیر «جانفدا» برای حفظ آرمانهای ملی و دینی شکل گرفته است، مرور سیره بزرگانی چون امام خمینی (ره)، مقام معظم رهبری و شخصیتهایی همچون سید مجتبی خامنهای، راهگشاست.
تکریم عالمان، همان نقطه ثقلی است که جامعه را از تشتت نجات داده و حول محوریت «دین و ولایت» یکپارچه میسازد. تکریم امام در برابر مراجع، نگاه تمدنی رهبر انقلاب به سرمایه اجتماعی روحانیت و تسلیتنامههای متواضعانه، همگی یک پیام واحد دارند: اقتدار ایران اسلامی، در گرو حفظ حرمت خیمه دین و ستونهای آن، یعنی عالمان و فقهای وارسته است. تا زمانی که این احترام و پیوند قلبی برقرار است، هیچ گزندی از سوی دشمنان قادر به گسستن انسجام ملی و اراده ایمانی این ملت نخواهد بود.