حمد و شکر و ثنا از نظر امام

‏‏حمد و شکر و ثنا از ‏‏نظر امام‏

‏‏حضرت امام در تفسیر سورۀ حمد و آداب‏‎ ‎‏الصلوة، به طور مفصّل به شرح این مطالب‏‎ ‎‏پرداخته اند. به عنوان مثال در آداب الصلوة‏

‏‎ ‎‏می نویسند:‏

‏
‏‎

‏‏    ‏‏و در قسمتی دیگر می گویند:‏

‏‏     ‏‏از فطرتهای الهیّه که جمیع خلق بر آن مفطورند، ثنای کامل و شکر و‏‎ ‎‏حمد منعم است؛ و نیز از فطرتهای الهیّه تنفر از نقص و ناقص و منقص نعمت‏‎ ‎‏است. و چون نعمت مطلقه خالصه از شوب هر نقصی و جمال و کمال تام‏‎ ‎‏تمام مبرا از هر نقصی مختص به حق است و دیگر موجودات نعم مطلقه و‏‎ ‎‏جمال مطلق را تنقیص و تحدید کنند نه تزیید و تأیید پس فطرت همه مردم‏‎ ‎‏ثناجو و ستایش گوی ذات مقدس اویند.‏‎[2]‎

‏‏کیست کآشفتۀ آن زلف چلیپا نشود‏‎ ‎‏دیده ای نیست که بیند تو و شیدا نشود‏‎ ‎‏ناز کن، ناز که دلها همه در بند تواند‏‎ ‎‏غمزه کن، غمزه که دلبر چو تو پیدا نشود‏‎ ‎‏رخ نما تا همه خوبان خجل از خویش شوند‏‎ ‎‏گر کشی پرده ز رخ کیست که رسوا نشود‏‎[3]‎‎ ‎‏     ‏‏«و له الشکر علی ما الهم» حضرت زهرا در این قسمت به شکرگذاری‏‎ ‎‏از محبوب و معبود خویش ـ که به تعبیر حضرت امام خمینی لازمۀ‏‎ ‎‏عبودیت و وظیفۀ بندگی است می پردازند، و خود را به هنگام ایراد‏‎ ‎‏سخنرانی نیز بهره مند از نعمتهای جاری و ساری خداوند حس می کنند.‏
‏‎

‏‏     ـ شکر قلب، که تصوّر نعمت است؛‏

‏‏     ـ شکر به زبان، که آن ثنای منعم است؛‏

‏‏     ـ شکر به اعضا و جوارح، که به کارگیری اعضا و قوای خویش است در‏‎ ‎‏راه رضایت حضرت منعم.‏‎[4]‎

‏‏    ‏‏خداوند به حضرت داوود در جواب اینکه ما نخواهیم توانست شکر‏‎ ‎‏تو را به جا آوریم می فرماید:‏

‏‏     ‏‏درگاه مرا منشأ و مصدر نعمتی که به تو ارزانی شود دانستی و همه را‏‎ ‎‏متوجه من ساختی؛ شکر مرا به جای آورده ای.‏

‏‏     ‏‏بنابراین معلوم می گردد، قیام به حق شکر، آنگونه که سزاوار شکر‏‎ ‎‏است، کمتر بر انسانی دست خواهد داد. از این رو می توان سرّ کریمۀ‏‎ ‎‏شریفۀ ‏‏و قلیلٌ من عبادی الشکور‏‎[5]‎‏ پی برد. امام نیز معتقدند، شکور کسی‏‎ ‎‏است که رابطۀ خلق را به حق بشناسد؛ یعنی بسط رحمت حق را از اول‏
‏‎

‏‏    ‏‏امام معتقدند، شکرگزاری افراد بستگی به معرفت آنان دارد؛‏‎ ‎‏بدین ترتیب از آنجا که معرفت افراد متفاوت است، «شکر» آنان نیز‏‎ ‎‏مختلف می گردد. گاه شکر و رضایت و خشنودی از مواهب ظاهریه‏‎ ‎‏است، گاه به نعمتهای باطنی است، گاه خشنودی از معارف و علوم است‏‎ ‎‏و گاه از تجلیّات الهی است. بنابراین، کمّلین و کسانی که جامع و حافظ‏‎ ‎‏همۀ مراتب ظاهری و باطنیند، شکرشان نیز ظاهری و باطنی سرّی‏‎ ‎‏است.‏

‏‏     در اینجا می بینیم، حضرت زهرا(س) که یکی از مصادیق کمّلین و‏‎ ‎‏خلّصین عالم آفرینشند، در آن شرایط حساس به شکرگزاری از معبود‏‎ ‎‏می پردازند.‏

‏‎ ‎

‏‎

• )) آداب الصلوة؛ ص 251.
• )) همان؛ ص 252.
• )) دیوان امام؛ ص 112.
• )) شرح چهل حدیث؛ ص 343ـ344.
• )) سبأ / 13.
• )) شرح چهل حدیث؛ ص 345.