معیار دینی بودن حکومت

‏ ‏

‏ ‏

معیار دینی بودن حکومت

‏ ‏

‏و دیدگاه امام خمینی درباره آن‏

‏ ‏

عباس شیخ شعائی

‏ ‏

‏این مقاله مشتمل بر سه بخش است: 1) مقدمه؛ 2) معیار دینی بودن  حکومت؛ 3) خلاصه.‏

‏ ‏

1) مقدمه 

‏در مقدمه، نخست توضیحاتی در باب «دین» خواهم داد، آن گاه به این نکته خواهم پرداخت که آیا می توان گفت که سابقه بحث از حکومت دینی به قدمت شرایع آسمانی است. ‏

‏توضیحاتی در باب «دین»‏

‏از توضیح معناهای لغوی «دین» در می گذرم.‏

‏امّا در باب کاربرد واژه دین و محدودۀ آن در عصر حاضر اختلاف جدی وجود دارد.‏

‏در قرآن دو کاربرد برای دین مشاهده می شود: یک کاربرد عام که نه تنها شامل (تعبیر مسامحی) ادیان الهی است، بلکه مشتمل بر آیین های غیر الهی نیز می باشد، چنان که در آیاتی نظیر «دین شما برای خودتان و دین من برای خودم»‏‎[1]‎‏ و «هر کسی غیر از اسلام ‏


کتابامام خمینی و حکومت اسلامی: مبانی کلامیصفحه 197

دینی برگزیند، از او پذیرفته نمی شود»‏‎[2]‎‏ مشاهده می شود. و یک کاربرد خاص دارد که فقط در مورد اسلام به کار رفته است، چنان که در آیه شریفه فرموده: «دین نزد خدا اسلام است»‏‎[3]‎‏ و در آیات متعدد ویژگی های این دین را که دین مرضیّ او است بیان کرد. و این دین را قیّم. حق، خالص و امثال آن نامیده است.‏‎[4]‎

‏امّا خود "اسلام" نیز دو کاربرد دارد: کاربرد عام و خاص؛ کاربرد عام جوهر و حقیقت ادیان الهی است، که میان همه انبیای الهی مشترک است، لذا در آیات متعددی در قرآن واژه "مسلمین" در همین معنای عامِ اسلام به کار رفته است؛ مثلاً خداوند به ابراهیم علیه السلام ـ فرمان می دهد که بگوید: «... من نخستین مسلمانم»‏‎[5]‎‏ و موارد فراوان دیگری که از ذکر آن ها در می گذریم.‏‎[6]‎‏ در واقع مقصود از اسلام در این معنا، حقیقت همۀ ادیان الهی است ، زیرا همۀ پیامبران ـ از آدم تا خاتم ـ در اصولِ توحید، نبوت و معاد مشترک بوده اند، چنان که در سوژه هایی نظیر اعراف و شعراء که داستان انبیا را بیان می کنند مشاهده می شود، لذا خداوند در توصیف متقین فرموده است: «... کسانی که به آن چه بر تو فرو فرستاده شده و آن چه بر ‏‏[‏‏انبیا‏‏]‏‏ پیش از تو فرو فرستاده شده ایمان دارند.»‏‎[7]‎‏ ‏

‏ما موظفیم باور داشته باشیم آن چه را که بر سایر پیامبران نازل شده؛ نه الزاماً آن چه که در کتاب های تحریف شدۀ آن ها موجود است.‏

‏یک کاربرد دیگر اسلام، کاربرد خاص است که مقصود از آن، همان دین مرضیّ خداوند است که آورندۀ آن حضرت محمّد ـ صلّی الله  علیه وآله ـ است. و اکمال آن با ولایت علی بن ابی طالب ـ علیه السلام ـ و فرزندانش، یعنی امامان دوازده گانه صورت گرفته است.‏‎[8]‎‏ دینی که در بحث حکومت دینی در مقاله حاضر مورد نظر است، همین دین است.‏

‏تعریف دین‏

‏حال، سؤالی که مطرح می شود این است که این دین چه تعریفی دارد؟ به نظر می رسد که نمی توان تعریفی ج