مصاحبه با آیت الله سید احمد مددی

‏ ‏

آیة الله سیداحمد مددی

‏ ‏‏ ‏

* در مورد هر نظریه ای یکی از زوایای بحث، نگاه تاریخی به آن نظریه است. در‎ ‎خصوص نگاه تاریخی به ولایت فقیه این سؤال ها مطرح می شود که: نقطه شروع این‎ ‎نظریه از چه زمانی بوده است؟ چه ادواری پشت سر گذاشته و بالاخص نقش و‎ ‎جایگاهی که محقق نراقی در این مسئله داشته چیست؟ هم چنین تأثیرپذیری مرحوم‎ ‎نراقی از متقدمین و نیز اثری که وی بر متأخرین گذاشت چه بود؟ و یا پس از نراقی چه‎ ‎تلقی هایی از دیدگاه نراقی و از این نظریه شده است؟

‏ سؤالی که مطرح فرمودید با این ترتیب، خیلی طولانی می شود، و برای این که‏‎ ‎‏جواب هم طولانی نشود قسمت هایی را به عنوان سؤال اعاده می کنم تا مقداری روشن تر‏‎ ‎‏بشود. مطلب اوّلی که فرمودید در این که نظریه ای که مطرح می شود باید از ابعاد تاریخی‏‎ ‎‏مورد بحث و تحقیق قرار بگیرد، مطلبی بسیار لطیف، دقیق و ظریف است و فکر می کنم‏‎ ‎‏که در حوزه های ما فعلاً مقداری جایش خالی است. بنده معتقدم که در بحث های‏‎ ‎‏نظری، حتی بحث های اصولی و فلسفی اگر در هر بحثی، زوایای تاریخی اش را بررسی‏‎ ‎‏کنیم گاهی نتایج عوض می شود و معلوم می شود که این مسئله دیدگاه معیّنی داشته و‏‎ ‎‏دیدگاه قبلی خلاف واقعیت بوده است. فرض کنید بحث «حقیقت شرعیه» که در‏‎ ‎‏کتاب های اصول قدیم، مانند معالم و ما بعد آن مطرح بوده و در آثار علامه تا عصر‏‎ ‎‏حاضر آمده است، مرحوم محقق نائینی و عده ای بعد از فحص و بررسی به این نتیجه‏‎ ‎‏رسیدند که ریشه های تاریخی این بحث به اهل سنت برمی گردد، چون اهل سنت‏‎ ‎


کتابامام خمینی و حکومت اسلامی: مصاحبه های علمیصفحه 367

روایاتشان از رسول الله است طبعاً، این بحث پیش می آید که آیا لفظ صلوة و صومی که‏‎ ‎‏در روایت رسول الله بوده به معنای لغوی است یا خیر؟ روایات ما از رسول الله بسیار کم‏‎ ‎‏است و از رسول الله(ص) سند صحیح کم داریم. روایت ما از امام صادق(ع) است و در‏‎ ‎‏آن زمان قطعاً صلوة و صوم در این معنا بوده است. یکی از مسائلی که مرحوم نائینی و‏‎ ‎‏بعد از آن مرحوم خوئی و دیگران معترض آن شدند، بحث «حقیقت شرعیه» بود که‏‎ ‎‏ابتدائاً در کتاب های اصول اهل سنت مطرح شد و نقشی کاربردی در شناخت احادیث‏‎ ‎‏رسول الله داشت که به تبع آن ها در اصول ما هم آمد. لکن وقتی تحلیل می کنیم می بینیم‏‎ ‎‏که این ها نباید بیاید این جای دیگری است.‏

‏موارد دیگری هم هست که ما اخیراً مطرح کرده ایم و بحث های بسیار پیچیده و‏‎ ‎‏معلقی است، مثل بحثِ اخبار مع الواسطه و اشکال دور، که سعی کردیم در آن جا اثبات‏‎ ‎‏کنیم که این ها به تفکرات شیعی ربطی ندارد و از روی مبانی اهل سنت بوده.‏

‏طرح تاریخی بحث ها چه در اصول، چه در فقه و چه در مباحث دیگر، حتی مباحث‏‎ ‎‏عقلی مانند فلسفه آفاق جدیدی را باز کرده، کیفیّت استدلال را عوض می کند و‏‎ ‎‏ضعف های استدلال های موجود را روشن می سازد. ای کاش این سیر تاریخی در عمده‏‎ ‎‏بحث های حوزه فعلیت پیدا کرده بحث و بررسی شود. عده زیادی روش مرحوم آقای‏‎ ‎‏بروجردی را ترجیح می دادند و معروف بود که روش ایشان بیش تر اطمینان آور است و‏‎ ‎‏منشأ این اطمینان، همان تحلیل ت