اهمیّت قرائت قرآن

‏‏اهمیّت قرائت قرآن‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏تلاوت قرآن، وصیت رسول اکرم(ص)‏‏ ‏

‏‏یکی از وصایای رسول اکرم ـ صلّی اللّه علیه و آله ـ وصیت به‏‎ ‎‏تلاوت قرآن است؛ و فضل تلاوت و حفظ و حمل و تمسک و تعلم‏‎ ‎‏و مداومت و مزاولت و تدبر در معانی و اسرار آن بیش از آن است‏‎ ‎‏که به فهم قاصر ما درست آید؛ و آنچه از اهل بیت عصمت ـ علیهم‏‎ ‎‏السلام ـ در خصوص آن وارد شده است، در این اوراق نگنجد؛ و‏‎ ‎‏ما به بعض آن قناعت کنیم.‏

‏‏     ‏‏کافی‏‏ بِإسناده عَن أَبی عَبْدِاللّه ـ علیه السلام ـ قالَ: ‏‏اَلْقُرآنُ عَهْدُاللّه ‏‎ ‎‏إلٰی خَلْقِهِ؛ فَقَدْ یَنْبَغی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یَنْظُرَ فی عَهْدِهِ وَ أَنْ یَقْرَاَ مِنْهُ فی کُلِّ یَوْمٍ‏‎ ‎‏خَمْسینَ آیَةً‏‎[1]‎‏ فرمود: « قرآن عهد خداوند است به سوی بندگان؛‏‎ ‎‏همانا سزاوار است که هر مرد مسلمانی در هر روز به آن عهد نظر‏‎ ‎‏کند و از آن پنجاه آیه قرائت کند».‏

‏‏     وَ بِإِسْنادِهِ عَنْ الزُّهریِّ قالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ‏‎ ‎‏ـ عَلَیْهِمَاالسَّلام ـ یَقولُ: ‏‏آیاتُ الْقرآنِ خَزائِنُ؛ فَکُلَّما فُتِحَتْ خَزینَةٌ، یَنْبَغی لَکَ‏‎ ‎‏أَنْ تَنْظُرَفیها؛‏‎[2]‎‏ « فرمود حضرت سجّاد ـ علیه السلام ـ که آیات قرآن‏‎ ‎
‏‎

‏‏خزانه هایی است؛ پس هر وقت گشوده شد خزینه ای، سزاوار‏‎ ‎‏است که نظر کنی در آن».‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏تدبّر در قرآن‏

‏‏     ‏‏و ظاهر این دو حدیث آن است که تدبر در آیات آن و تفکر در‏‎ ‎‏معانی آن خوب است بکنند؛ و تدبر و تفکر در آیات محکمۀ الهیّه‏‎ ‎‏و فهم معارف و حِکَم و توحید و تفرید از آن نمودن غیر از تفسیر به‏‎ ‎‏رأی است که منهیٌ عنه است. در مقابل اصحاب رأی و اهوای‏‎ ‎‏فاسده، بدون تمسک به اهل بیت وحی که مختص به مخاطبۀ کلام‏‎ ‎‏الهی هستند؛ چنانچه در محالّ خود ثابت است و تفصیل در این‏‎ ‎‏مقام بی موقع؛ و کفایت می کند قول خدای تعالی: ‏‏أفَلاٰ یَتَدَبَّرُونَ الْقرءانَ‏‎ ‎‏أَمْ عَلیٰ قُلوبٍ أَقْفالُها.‏‎[3]‎

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏درجات قاریان نسبت به قرائت‏

‏‏     ‏‏و در اخبار امر به رجوع به آن و تدبر در معانی آن بسیار وارد‏‎ ‎‏است؛ حتی از جناب امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ نقل است که‏‎ ‎‏فرمود: «خیری نیست در قرائتی که از روی تفکر نباشد».‏‎[4]‎

‏‏    ‏‏وَ بِإسْنادِهِ عَنْ أَبی جَعْفَرٍ ـ علیه السّلام ـ قالَ: ‏‏قالَ رَسُولُ اللّه ،‏‎ ‎‏صلّی اللّه علیه و آله: مَنْ قَرَأَ عَشْرَ آیاتٍ فی لَیْلَةٍ، لَمْ یُکْتَبْ مِنَ الْغافِلینَ. وَ مَنْ قَرَأَ‏‎ ‎‏خَمْسَین آیَةً، کُتِبَ مِنَ الذّاکِرینَ. وَ مَنْ قَرَأَ مِائَةَ آیَةٍ، کُتِبَ مِنَ الْقانِتینَ. وَ مَنْ قَرَأَ‏‎ ‎‏مِائَتَی آیةٍ. کُتِبَ مِنَ الْخاشِعینَ. وَ مَنْ قَرَأَ ثَلاثَ مِائَةِ آیةٍ، کُتِبَ مِنْ الْفائِزینَ. وَ مَنْ قَرَأَ‏‎ ‎‏خَمْسَ مِائَةِ آیةٍ. کُتِبَ مِنَ الْمُجْتَهِدینَ. وَ مَنْ قَرَأَ أَلْفَ آیةٍ، کُتِبَ لَهُ قِنْطارٌ مِنْ بِرٍّ:‏‎ ‎‏الْقِنْطارُ خَمْسَةَ عَشَرَ أَلْفَ(خَمْسونَ أَلْفَ) مِثْقالٍ مِنْ ذَهَبٍ؛ وَالْمِثقالُ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرونَ‏‎ ‎‏قیراطاً: أَصْغَرُها مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ، وَ أَکْبَرُها ما بَیْنَ السَّماءِ و الأَرْضِ.‏‎[5]‎

‏
‏‎

‏‏ثواب قرائت قرآن‏

‏‏    ‏‏و در اخبار کثیره، قضیۀ تمثل قرآن به صورت نیکویی، و‏‎ ‎‏شفاعت نمودن آن از اهل خود و قرائت کنندگان وارد است، که از‏‎ ‎‏ذکر آنها صرف نظر کردیم؛ و در حدیث است: «مؤمنی که قرائت‏‎ ‎‏قرآن کند در حال جوانی، داخل شود قرآن به گوشت و خون او؛ و‏‎ ‎‏او را خداوند با سفرای کرام نیکوکار قرار دهد؛ و قرآن پناه اوست‏‎ ‎‏در قیامت و در محضر حق گوید: « خداوندا، هر عاملی اجر عملش‏‎ ‎‏را گرفت غیر از عامل به من، پس بهترین عطایای خود را به او‏‎ ‎‏برسان». پس خدای تعالی به او بپوشاند دو حلّه از حلّه های بهشتی‏‎ ‎‏و بر سر او تاج کرامت نهد. پس خطاب شود: « آیا راضی شدی؟»‏‎ ‎‏قرآن عرض کند: « من امید بیشتر داشتم.» پس امن و امان را به‏‎ ‎‏دست راست او دهند و خلد را به چپ؛ پس داخل بهشت شود و‏‎ ‎‏به او گفته شود: «قرائت کن و بالا بیا درجه ای». پس به قرآن خطاب‏‎ ‎‏شود:‏‎ ‎‏« آیا او را به مقامات رساندیم و تو راضی شدی؟»‏‎ ‎‏عرض‏‎ ‎‏کند: آری».‏‎[6]‎

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏استقرار صورت قرآن در قلب‏

‏‏     ‏‏فرمود حضرت صادق ـ علیه السلام ـ که «کسی که قرآن را‏‎ ‎‏بسیار قرائت کند و با او عهد تازه کند به مشقت کشیدن در حفظ‏‎ ‎‏آن، دو اجر به او عطا فرماید»؛‏‎[7]‎‏ و از این حدیث شریف معلوم‏‎ ‎‏شود که مطلوب در تلاوت قرآن شریف آن است که در اعماق قلب‏‎ ‎‏انسان تأثیر کند و باطن انسان صورت کلام الهی گردد، و از مرتبۀ‏‎ ‎‏ملکه به مرتبۀ تحقق رسد؛ و اشاره به این فرموده آنجا که فرماید:‏‎ ‎‏«جوان مؤمن اگر قرائت کند، قرآن در گوشت و خون او وارد شود.»‏
‏‎

‏‏و این کنایه از آن است که صورت قرآن در قلب مستقر و جایگزین‏‎ ‎‏گردد به طوری که خود باطن انسان، کلام اللّه مجید و قرآن حمید‏‎ ‎‏گردد به اندازۀ لیاقت و استعدادش؛ و در حَمَلۀ قرآن کسی است که‏‎ ‎‏باطن ذاتش تمام حقیقت کلام جامع الهی است و خودْ قرآن جامع‏‎ ‎‏و فرقان قاطع است؛ مثل علی بن ابیطالب ـ علیه السلام ـ و‏‎ ‎‏معصومین از وُلد طاهرینش (ع) که سراپا تحقق به آیات طیبات‏‎ ‎‏الهیه هستند؛ و آنها آیات اللّه عظمی و قرآن تامّ و تمام هستند. بلکه‏‎ ‎‏در تمام عبادات این معنا مطلوب، و یکی از اسرار بزرگ و عبادات‏‎ ‎‏و تکرار آن همین تحقق به حقایق عبادات است، و متصور شدن‏‎ ‎‏باطن ذات و قلب است به صورت عبادت.(121)‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏*  *  *‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏تحقق باطن ذات قاری به ذکر خدا ‏

‏‏کسی که خود را عادت داد به قرائت آیات و اسمای الهیّه‏‎ ‎‏از کتاب تکوین و تدوین الهی، کم کم قلب او صورت ذکری و‏‎ ‎‏آیه ای به خود گیرد، و باطن ذات محقّق به ذکر اللّه و اسم اللّه و‏‎ ‎‏آیت اللّه شود؛ چنانچه «ذکر» به رسول اکرم و علی بن‏‎ ‎‏ابیطالب ـ صلوات اللّه علیهما و آلهما ـ و «اسماء حسنی» به ائمۀ‏‎ ‎‏هدی و «آیت اللّه » نیز به آن بزرگواران تفسیر و تطبیق شده؛ آنها‏‎ ‎‏آیات الهیّه و اسماء اللّه حسنی و ذکر اللّه اکبرند؛ و مقام «ذکر» از‏‎ ‎‏مقامات عالیۀ بزرگی است که به حوصلۀ بیان و به حیطۀ تقریر و‏‎ ‎‏تحریر بر نیاید؛ و کفایت کند برای اهل معرفت و جذبۀ الهیّه و‏‎ ‎‏اصحاب محبّت و عشق، آیۀ شریفۀ الهیّه که می فرماید: ‏‏فَاذْکُرُونی‏‎ ‎‏اَذْکُرْکُمْ؛‏‎[8]‎‏ و می فرماید خدای تعالی به موسی: ‏‏یا موسی، اَنَا جَلیسُ مَنْ‏‎ ‎
‏‎

‏‏ذَکَرَنی‏‎[9]‎‏ و در روایت ‏‏کافی ‏‏رسول خدا فرماید: ‏‏مَن اَکْثَرَ ذِکْرَاللّه ‏‎ ‎‏اَحَبَّهُ اللّه .‏‎[10]‎‏(122)‏

‏‏*  *  *‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏سفارش به قرائت ‏

‏‏در قرآن کریم وقتی که ظاهراً اوّل آیه ای که بر پیغمبر اکرم وارد‏‎ ‎‏شده است هم، قرائت را توصیه کرده است. (123)‏

‏‏6 / 10 / 59 ‏

‏‏*  *  *‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏توصیه به قرائت ‏

‏‏اول آیه ای که به رسول اکرم، به حسب روایات و تواریخ، وارد شده‏‎ ‎‏است، آیۀ ‏‏إقرَأ بِاسْمِ رَبِّکَ‏‏ است. این آیه اولین آیه ای است که به‏‎ ‎‏حسب نقل، جبرئیل بر رسول اکرم خوانده است و از اول به‏‎ ‎‏«قرائت» و به تعلم دعوت شده است. ‏‏إِقرَأ بِاسمِ رَبِّکَ الذَّی‏‎ ‎‏خَلَق.‏‎[11]‎‏(124)‏

‏‏11 / 3 / 60 ‏

‏‏*  *  *‏

‏‏ ‏

‏‏ ‏

‏‏تأثیر قرائت بدون معرفت ‏

‏‏فرزندم با قرآن ـ این بزرگ کتاب معرفت ـ آشنا شو، اگرچه با‏‎ ‎‏قرائت آن؛ و راهی از آن به سوی محبوب باز کن و تصوّر نکن که‏‎ ‎‏قرائت بدون معرفت اثری ندارد که این وسوسه شیطان است،‏‎ ‎‏آخر، این کتاب از طرف محبوب است برای تو و برای همه کس و‏‎ ‎‏نامۀ محبوب، محبوب است اگرچه عاشق و محبّ مفاد آن را نداند‏‎ ‎
‏‎

‏‏و با این انگیزه حبِّ محبوب که کمال مطلوب است به سراغت آید‏‎ ‎‏و شاید دستت گیرد.(125)‏

‏‏8 / 2 / 61‏

‏‏*  *  *‏

‏‎ ‎

‏‎

• )) اصول کافی؛ ج 2، ص 609، «کتاب فضل القرآن»، «باب فی قراءته»، ح 1.
• )) همان؛ ح 2.
• )) «پس چرا در قرآن تدبر نمی کنند؟ آیا بر دلهاشان قفل [فهم و درک] زده اند»؛ محمد / 24.
• )) المحجة البیضا؛ ج 2، ص 237، «کتاب آداب تلاوة القرآن»، باب 3.
• )) امام باقر ـ علیه السلام ـ فرمود: «رسول خدا (ص) فرمودند: هر کس در شبی ده آیه از قرآن بخواند از غافلین نوشته نمی شود؛ و هر کس پنجاه آیه بخواند از ذاکرین نوشته می شود؛ و هر کس صد آیه بخواند از مطیعین نوشته می شود؛ و هر کس سیصد آیه بخواند از رستگاران نوشته می شود؛ و هر کس پانصد آیه بخواند از مجتهدین نوشته می شود؛ و هر کس هزار آیه بخواند برای او ثواب قنطاری از انفاق نوشته می شود. هر قنطار پانزده هزار (پنجاه هزار) مثقال از طلاست، و مثقال 24 قیراط است که کوچکترین آن به اندازۀ کوه احد و بزرگترین آن به اندازۀ میان آسمان و زمین است»؛ اصول کافی؛ ج 2، ص 612، «کتاب فضل القرآن»، «باب ثواب قراءة القرآن»، ح 5.
• )) اصول کافی؛ ج 2، ص 603، «کتاب فضل القرآن»، «باب حامل القرآن»، ح 4.
• )) بحارالانوار؛ ج 9، ص 187، «کتاب القرآن»، «باب 20»، ح 7.
• )) «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم»؛ (بقره / 152).
• )) «من همنشین کسی هستم که مرا یاد کند»؛ اصول کافی؛ ج 2، ص 496، «کتاب الدّعاء»، «باب ما یجب من ذکراللّه ...»، ح 4.
• )) «کسی که بسیار یاد خدا کند، خدا او را دوست خواهد داشت»؛ همان؛ ح 3.
• )) «بخوان به نام پروردگارت که خلق کرد»؛ (عَلَق / 1).