رهایی از اقتصاد وابسته (خودکفایی) راهبرد امام خمینی (س) عرصه اقتصاد

‏ ‏

‏ ‏رهایی از اقتصاد وابسته (خودکفایی) راهبرد امام خمینی (س) در عرصه اقتصاد

‏ ‏

علی محمد احمدی‎[1]‎

‏ ‏

1ـ چکیده

‏     ‏‏دولت ها در عرصه اقتصاد، در کنار تعقیب اهدافی چون رشد‏‎ ‎‏اقتصادی، ثبات قیمت ها، توزیع عادلانه درآمد و خودکفایی، استقلال‏‎ ‎‏اقتصادی را به عنوان یک هدف مهم در برنامه های کلان خود مدنظر قرار‏‎ ‎‏می دهند. تأکید بر استقلال اقتصادی و نیل به خودکفایی به مفهوم انزوای‏‎ ‎‏تجاری نیست، بلکه حضور فعال در عرصه های تولید و تجارت بر مبنای‏‎ ‎‏بهره گیری از فرصتهای اقتصادی و استفاده اصولی از قابلیتها و‏‎ ‎‏توانمندیهای داخلی را خاطرنشان می سازد. این اندیشه و آرمان چندین‏‎ ‎‏دهه است که به مسأله عمدۀ کشورهای در حال توسعه تبدیل شده تا آنجا‏‎ ‎‏که بعد از جنگ جهانی دوم و پیدایش تعداد کثیری از کشورهای تازه‏‎ ‎‏استقلال یافته، مهمترین هدفی که رهبران ملی گرای اکثر این کشورها دنبال‏

کتاببررسی اندیشه های اقتصادی امام خمینی(س): مجموعه مقالات دومین کنگره بررسی اندیشه های اقتصادی حضرت امام خمینی(س)صفحه 263

می کردند استقلال اقتصادی و از نظر صنعتی، رسیدن به سطح کشورهای‏‎ ‎‏پیشرفته و محو شکاف بین ملل غنی و فقیر بوده است. لذا سیاستهایی‏‎ ‎‏چون اتکا به نیروهای داخلی در رشد، تقویت حس خودباوری و اعتماد‏‎ ‎‏به نفس و عملاً اتخاذ سیاست جانشینی واردات و در بلندمدت، حرکت‏‎ ‎‏به سمت سیاست توسعه صادرات به عنوان اهرمهای رشد اقتصادی تؤام‏‎ ‎‏با خودکفایی و استقلال اقتصادی مدنظر قرار گرفته است. امام‏‎ ‎‏خمینی(س) به عنوان معمار اصلی انقلاب اسلامی، علاوه بر طرح‏‎ ‎‏اندیشه های اسلامی در عرصه اجتماع، فرهنگ و سیاست، در عرصه‏‎ ‎‏اقتصاد نیز دیدگاههای متنوع و مشخصی دارد که از زوایای مختلف‏‎ ‎‏درخور تأمل و بررسی اند. در بین دیدگاههای اقتصادی حضرت امام (س)‏‎ ‎‏تأکید بیش از حد ایشان بر قطع وابستگی و استقلال اقتصادی و تلاش به‏‎ ‎‏منظور رسیدن به خودکفایی جالب توجه است. این مقاله تلاش دارد با‏‎ ‎‏بهره گیری از اطلاعات موجود ـ مشتمل بر، نوارها، سخنرانیها و‏‎ ‎‏مصاحبه های حضرت امام با استفاده از روش تحلیل محتوا در بُعد‏‎ ‎‏استقلال اقتصادی به بررسی و تجزیه و تحلیل دیدگاهها و اندیشه های در‏‎ ‎‏دسترس در این مقوله بپردازد. به منظور تحقق این هدف دو فرضیه اصلی‏‎ ‎‏مدنظر قرار گرفته است. فرضیه اول این است که: حضرت امام به استقلال‏‎ ‎‏اقتصادی و خودکفایی مبتنی بر نیروهای داخلی معتقد است و لذا وجود‏‎ ‎‏عناصری چون باور به استقلال و اعتماد به نفس را شرط اساسی تحقق‏‎ ‎‏این امر می داند. فرضیه دوم این است که : حضرت امام استقلال اقتصادی‏‎ ‎‏و خودکفایی را به منزله انزوای تجاری و قطع رابطه با سایر دول در عرصه‏‎ ‎‏اقتصادی قلمداد نمی کند، بلکه حضور فعال در عرصه بین الملل همراه با‏‎ ‎‏تنوع تولید در بخشهای مختلف اقتصادی را مدنظر دارد. برای بررسی و‏

کتاببررسی اندیشه های اقتصادی امام خمینی(س): مجموعه مقالات دومین کنگره بررسی اندیشه های اقتصادی حضرت امام خمینی(س)صفحه 264

تحلیل این فروض مقاله در چهار بخش تدوین می گردد. در بخش نخست‏‎ ‎‏دیدگاههای تئوریک درباره استقلال، خودکفایی و تجارت مورد بحث‏‎ ‎‏قرار می گیرد. بخش دوم به بررسی دیدگاه اسلام و بزرگان دین در‏‎ ‎‏خصوص استقلال اقتصادی خودکفایی اخت