مبانی فکری و رویه های عملی اصل نه شرقی نه غربی در سیاست خارجی دهه اول جمهوری اسلامی ایران بر اساس نظریه سازه انگاری

مبانی فکری و رویه های عملی

اصل نه شرقی نه غربی در سیاست خارجی 

دهه اول جمهوری اسلامی ایران

بر اساس نظریه سازه انگاری

‏□ علی داستانی بیرکی‏

بیان مسأله

‏وقوع انقلاب شکوهمند اسلامی در پایان دهه 70 میلادی که به عقیده برخی از اندیشمندان، عصر پایان تاریخ و ایدئولوژی تعبیر می شد چونان موجی سهمگین، اندیشه ها و نظریه های عمدتاً مادی گرایانه غرب و شرق عالم را درنوردید و در جهان معنا و سیاست طرحی نو در انداخت.‏

‏ویژگی عمده این انقلاب حقیقتاً مردمی، برخورداری از رویکرد دینی و معنوی و به حاشیه راندن نگرش دنیا محور بود. چنین نظام مبتنی بر آیین حیات بخش اسلام، موفق گردید ایدئولوژیهای ناسیونالیستی، رژیم های وابسته به شرق و غرب و همچنین اردوگاه امپریالیسم و سوسیالیزم را به طور همزمان به چالش بکشد.‏

‏رهبر انقلاب اسلامی، امام خمینی(س)، با درایت و هوشمندی زاید الوصف خویش در همان روزهای نخست نهضت و همچنین پیروزی انقلاب و برقراری نظام جمهوری اسلامی، اصل بنیادین نه شرقی و نه غربی را به عنوان سرفـصل سیاسـت خارجی کشورمان در تعـامـل با سـایر کشـورهای جـهان تعیـین فـرمودند. چـرا که این حرکت عظـیم مردمی ‏


حضورج. 101صفحه 72

‏برخلاف سایر انقلابهای مشهور جهان تحت حمایت هیچ کدام از اردوگاههای شرق و غرب نبوده و مبتنی بر آموزه های اسلامی بوده است. ‏

‏هدف از تحقیق پیش روی، بررسی شعار و آموزه اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در طول سه دهه گذشته، یعنی نه شرقی نه غربی، چرایی تعیین آن و ارزیابی روابط خارجی کشورمان با کشورهای مختلف جهان اعم از شرقی و غربی می باشد.‏

‏این پژوهش به روش توصیف- تحلیلی به انجام رسیده است.‏


کلید واژه ها:‏ امام خمینی، اصل نه شرقی نه غربی، سازه انگاری، سیاست خارجی، جمهوری اسلامی‏

 

سؤال اصلی

‏مبانی فکری و رویه های عملی اصل نه شرقی نه غربی، در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر پایه نظریه سازه انگاری در دهه اول چه بوده است؟‏

 

فرضیه

‏مبانی فکری و عملی سیاست خارجی ج.ا.ایران در چارچوب اصل نه شرقی، نه غربی منبعث از اصل توحید و نفی قدرت های غیر الهی و در نتیجه اصل نه شرقی، نه غربی و تأکید بر حکومت اسلامی بوده است.‏

 

مفاهیم و اصطلاحات

‏گفتمان: یعنی شکل خاصی از تعامل که در آن کنش به تعویق می افتد تا مفروضه ها و تعهدات پایه به شکلی متقابل زیر سؤال برود. در چنین شرایطی است که نیروی استدلال برتر غلبه می یابد.‏


حضورج. 101صفحه 73

‏تحول: به دگرگونی های درون گفتمانی تحول گفته می شود.‏

‏اسلام سیاسی: آن دسته از جریان های سیاسی اسلامی که خواستار ایجاد حکومتی بر مبنای اصول اسلامی هستند.‏

 

مبانی نظری

‏بررسی سیاست خارجی ج.ا.ایران در سه دهه گذشته، نشان می دهد که نمی توان آن را به طور قطع و صد در صد در قالب یکی از دو پارادایم اصلی روابط بین الملل یعنی واقع گرایی و آرمانگرایی تفسیر نمود. بعضی از اندیشمندان علم سیاست بر این باورند که شاید بتوان سیاست خارجی نظام اسلامی را ترکیبی از آرمانگرایی و واقع گرایی دانست. یکی از دلایل اتحاد چنین رویکرد نظری، اصل نه شرقی، نه غربی است که از سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی تعیین گردید که همچنان و به رغم فروپاشی نظام دو قطبی، سعی دارد