حجاب عرفانی در اندیشه امام خمینی و بعضی عرفای دیگر

حجاب عرفانی در اندیشه امام خمینی و بعضی عرفای دیگر

 نیره نظرریا

‏مسجد و صومعه و بتکده و دیر و ک‏‏ینس‏  ‏ هرکجا می گذری یاد دل آرای من است‏

‏        در حجابیم و حجابیم و حجابیم و حجاب‏    ‏این حجاب است که خود راز معمّای من است‏

‏ ‏

‏دیوان امام خمینی، ص 59‏

‏ ‏

‏امام خمینی به عنوان رهبر و پیشوای مردم سرزمین ایران در عرصه سیاست آنچنان درخشیدند که همه جهانیان حتی بزرگترین قدرتها نیز تصور این را نمی کردند که ایرانیان با هدایت این پیر فرزانه بتوانند اینگونه خودنمایی کنند. آنگاه که در آثار و دست نوشته های ایشان می نگریم، بزرگ مردی چون روح الله خمینی را مشاهده می کنیم با دنیایی از خلوت های پر رمز و راز. خلوتی که هیچ جلوتی آن را برهم نزد، و با درایت خود توانست پرده هایی را بردارد که کمتر کسی می تواند آنها را معنی کند چه برسد به اینکه بخواهد آنها را کشف نماید.‏

‏این نوشته به بیان گفته های عارفانی بزرگ چون: امام خمینی، عزیزالدین نسفی، خواجه عبدالله انصاری و ... پیرامون مبحث حجب و کشف آن می پردازد. بر همین اساس این مقاله در چهار بخش زیر تنظیم شده است:‏

‏الف) تعریف حجاب                         ب) انواع حجاب‏

‏  ج) مراتب حجاب                            د) خرق حجاب‏


حضورج. 70صفحه 30

الف) تعریف حجاب

‏حجاب در لغت به معنای پرده و پوشش است. همین معنای پوشش با تعمیم وسیع در عرفان بکار گرفته می شود. شیخ طوسی می فرماید: حجاب هر چیزی است که مطلوب را از طالب بپوشاند‏‏(مجمع البیان، ص491)‏‏ و عزیزالدین نسفی می نویسد: حجاب انواع مانع هایی است که عاشق را از رسیدن به معشوق باز می دارد‏‏(رشف  الالحاظ، ص40)‏‏. در نگاه عرفانی، هر چیزی جز معشوق مانع وصال به معشوق است، در این میان عاشق حقیقی کسی است که مدام در پی معشوق باشد و چنان در این مسیر حرکت کند که حتی خود را واگذارد. بر این مبنا است که امام خمینی خود انسان را حجاب خوانده است.‏

‏بگذر از خویش اگر عاشق دلباخته ای‏   ‏که میان تو و او جز تو کسی حائل‏

‏دیوان امام خمینی، ص67‏‎ ‎

‏افتادن صورتهای دنیایی در دل، مانع قبولی حقایق معنوی است. مانع و اسباب پوشیدگی میان الطاف الهی و تجلی پرتوهای نور حق بر انسان، چیزهایی است که مخالف با گوهر نفس بوده و با آن مشابهت یا مناسبتی نداشته