القول فی الخیار

أحدها: عدم قبض المبیع

‏‏وقد حکی ا لإجماع علیـه‏‎[2]‎‏ .‏

‏‏ویمکن ا لاستدلال علیـه بقولـه تعا لیٰ : ‏‏«‏‏أوْفُوا بِالْعُقُودِ‏‏»‏‎[3]‎‏ بعد ا لخدشـة‏‎ ‎‏فی إطلاق ما هو قابل للاعتماد علیـه من ا لأخبار .‏

‏‏ولو قلنا : بإجمال صحیحـة ابن یقطین‏‎[4]‎‏ فیؤخذ با لقدر ا لمتیقّن فی ا لخروج‏‎ ‎‏عن إطلاق الآیـة ، فضلاً عمّا إذا قلنا : بظهور ا لصحیحـة فی الاشتراط .‏

‏‏بدعویٰ : أنّ ‏‏«بیعـه»‏‏ فی قولـه ‏‏علیه السلام‏‏ : ‏‏«فإن قبض بیعـه ، وإلاّ فلا بیع بینهما»‏‎ ‎‏ظاهر فی ا لمبیع ، ولو بقرینـة قولـه فی صدرها : «ا لرجل یبیع ا لبیع» ا لمراد منـه‏‎ ‎‏ا لمبیع ، فیکون ا لذیل تابعاً لـه ، وظاهراً فی ا لاشتراط ، من غیر فرق بین تخفیف‏
‏
‎

کتاب البیعج. 4صفحه 585
‎‏«قبض»‏‏ لیکون ا لمراد إن قبض صاحبـه ، أو تشدیده لیکون ا لمراد إقباض ا لبائع ،‏‎ ‎‏وإن کان ا لتشدید أقرب ؛ فإنّ ا لسؤال وا لجواب مسوقان لحال ا لبائع ، وذکر‏‎ ‎‏ا لصاحب تطفّل .‏

‏‏بل ذلک أیضاً قرینـة اُخریٰ علیٰ أنّ ‏‏«بیعـه»‏‏ بمعنی ا لمبیع .‏

‏‏کما أنّ ا لحکم کذلک إن قرئ ‏‏«بیّعـه»‏‏ با لتشدید ، وکذا ‏‏«قبّض»‏‏ فیکون‏‎ ‎‏ا لمراد : «إن أقبض ا لبائع ا لمشتری ، وإلاّ فلا بیع» أو قرئ «قبض» با لتخفیف‏‎ ‎‏و«بیّعـه» با لتشدید ، ویکون ا لمراد بـه ا لمشتری ، فإنّـه أحد ا لبیّعین .‏

‏‏نعم ، لو قرئ ‏‏«قبض»‏‏ با لتخفیف و‏‏«بیّعـه»‏‏ با لتشدید ، وکان ا لمراد منـه‏‎ ‎‏ا لبائع ، خرج عن ا لاستدلال ، لکن غیرا لاحتمال ا لأوّل ا لمؤیّد با لقرینتین ، بعید‏‎ ‎‏عن ا لذهن .‏

‏‏إلاّ أن یقال : إنّ ا لقرینـة قد توجب ظهور ا للفظ ، فیکون متّبعاً ، وقد توجب‏‎ ‎‏ا لظنّ با لمراد ، لا من باب ظهور ا للفظ ، فلا یکون حجّـة .‏

‏‏وا لمقام من قبیل ا لثانی ؛ فإنّ فی لفظی ‏‏«قبض»‏‏ و‏‏«بیعـه»‏‏ احتما لاتٍ ، لا‏‎ ‎‏ترجیح لبعضها ترجیحاً مربوطاً بظهورهما ، بل یکون ا لترجیح با لحدس وا لتخمین ،‏‎ ‎‏ومثلـه لا یتّبع ، فکثرة ا لاحتمال توجب إجما لها .‏

‏‎ ‎

‏‎

کتاب البیعج. 4صفحه 586
‎

  • )) جواهر ا لکلام 23 : 53 ، ا لمکاسب : 245 / ا لسطر7 .
  • )) ا لمائدة (5) : 1 .
  • )) تقدّم فی ا لصفحـة 577 .