فصل هشتم : طلوع فجر انقلاب

قیام قم و تبریز

‏پس از کشتار مردم در تبریز، امام خمینی در اعلامیه خود، به مناسبت قیام ملت، از ‏‎ ‎‏مبارزه شجاعانه و دلیرانه مردم آذربایجان، تجلیل کرده و به کشتار و درگیری نوزده دی ‏‎ ‎‏در قم نیز اشاره کردند. ما در آن روزها بی‌باک و بی‌محابا این اعلامیه امام را تکثیر و ‏‎ ‎‏این‌سو و آن‌سو پخش کردیم. در واقع می‌توان گفت که دل را به دریا زده بودیم. ‏‎ ‎‏دستگیری هم دیگر برای ما زیاد مهم نبود. این روند هم‌زمان با ایام عید نوروز بود، ‏‎ ‎‏طبیعی بود که مردم در آن روزها، در شور و هیجان خاصی بوده و خود را برای سال نو ‏‎ ‎‏و مراسم مخصوص آن آماده می‌کنند.‏

‏اما با آمدن اعلامیه دیگری، از نجف، از سوی آیت الله خمینی، همه چیز دگرگون ‏‎ ‎‏گشت. در اعلامیه جدید امام، عید نوروز، عزا اعلام شده بود. بدین گونه همه چیز تغییر ‏‎ ‎‏کرد. ایشان در آن اعلامیه فرمودند: «به علت کشتار قم و پیامدهای آن کشتار تبریز در ‏‎ ‎‏آذربایجان و این‌که عده زیادی از مردم تبریز به خاک و خون کشیده شدند امسال عید ‏‎ ‎‏نداریم». بدین سان در سراسر کشور، از سوی امام عزای عمومی اعلام شد. به دنبال آن، مراجع عظام قم، آیت الله گلپایگانی، آیت الله مرعشی نجفی و آیت الله شریعتمداری و نیز برخی گروه‌ها و احزاب سیاسی و مذهبی کشور، اعلامیه و اعلام عزای عمومی امام خمینی را تایید و پشتیبانی کردند.‏


کتابدر وادی عشقصفحه 373
‏گروه‌های گوناگون اجتماعی از جوانان و طلاب و دانشجویان و بازاریان مبارز، فضا ‏‎ ‎‏را مهیا ساخته و در تلاش و فعالیت چشم‌گیری کوشیدند، که عید آن سال به یک عزای ‏‎ ‎‏عمومی تبدیل گردد. در آن روزها، در سراسر ایران کمترین اثری از شادمانی به چشم ‏‎ ‎‏نمی‌خورد. همراه دوستان به ویژه در قم نشست‌هایی داشته و پیوسته بین تهران و قم،‌ ‏‎ ‎‏در رفت و آمد بودیم، که هرچه سریع‌تر اعلامیه‌ها را به تمام نقاط ایران رسانده و ملت ‏‎ ‎‏را در جریان پیام نوروزی امام خمینی قرار دهیم. یادم می‌آید که با این‌که دشواری‌هایی ‏‎ ‎‏بر سر راه ما بود، به شهرهای گوناگون تلفن کرده و گزارش وضعیت شهرها را جویا ‏‎ ‎‏می‌شدیم. زیرا می‌باید از وضعیت کشور باخبر شویم، تا هیچ نشانه‌ای از عید و شادی ‏‎ ‎‏در میان مردم نباشد.‏

‏اما شرط اساسی، همان آمادگی خود مردم بود، در حقیقت اکثریت ملت بزرگوار و ‏‎ ‎‏آگاه ایران در آن روزها، به واسطه کشتار در قم، در جریان مبارزه قرار گرفته بودند.‏

‏اعلامیه کشتار آذربایجان از سوی امام، کوبنده و بسیار آتشین بوده و تاثیر والایی ‏‎ ‎‏داشت. آقای خمینی با این اعلامیه انقلابی، آذربایجانی‌ها را امیدوار کرد، به گونه‌ای که ‏‎ ‎‏آذربایجان با آن اعلامیه منسجم‌تر و نیرومندتر به صحنه آمد، تا جایی که ترک‌های ‏‎ ‎‏بازار تهران، در تکثیر اعلامیه آیت الله خمینی و پخش آن، بیش از گروه‌های دیگر ‏‎ ‎‏فعالیت می‌کردند. گفتنی است که همان روزها، اعلامیه‌ای ملایم و مسالمت‌آمیز، از ‏‎ ‎‏ناحیه آقای سیدکاظم شریعتمداری در ارتباط با کشتار تبریز، با این تعبیر که: «من ‏‎ ‎‏حکومت را نصیحت می‌کنم»، صادر شد، در حالی که حکومت نصیحت‌پذیر نبود و ‏‎ ‎‏می‌باید با تحکم و قاطعیت در برابر حکومت شاه ایستاد. طبیعی بود، که قاطعیت و ‏‎ ‎‏لحن کوبنده آیت الله خمینی را هر کسی نداشت. اعلامیه‌ها در سطح بسیار گسترده‌ای در کشور پخش شد، ساواک نیز بی‌کار نبود. ماموران توانستند برخی دوستانم‏‎ ‎‏را دستگیر کرده و اعلامیه‌هایی را به دست آورند، دیگر برایم مسلم شد که من‏‎ ‎‏نیز‏‎ ‎‏لو رفته‌ام. دوباره دوران مخفی شدن شروع شد، منزلم به شدت زیر نظر ساواک بود، ماموران چپ و راست، جلوی خانه من یا خانه‌های برخی دوستانم در آمد و شد ‏‎ ‎

کتابدر وادی عشقصفحه 374
‏بودند، حتی آنان اطراف خانه خواهرم کشیک می‌دادند تا مرا دستگیر کنند.‏

‏پیدا بود که دیگر من آن مبارز بی‌تجربه نبودم، که به آسانی به دام ساواک بیفتم. حالا ‏‎ ‎‏دیگر کلی تجربه برای خود اندوخته بودم، که گاه در اختیار دوستانم نیز قرار می‌دادم، ‌تا