همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)
اخلاق کارگزاران و آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمة الله
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: مقاله

پدیدآورنده : صمیمی، سید رشید

محل نشر : تهران

زمان (شمسی) : 1389

زبان اثر : فارسی

اخلاق کارگزاران و آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمة الله

‏ ‏

 

‏ ‏

اخلاق کارگزاران و آسیب‌شناسی

 نظام اسلامی

 از دیدگاه امام خمینی(رحمة الله)

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

سید رشید صمیمی

‏ ‏

‏ ‏

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 175

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 176

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

‎ ‎

چکیده

‏موضوع اخلاق کارگزاران و آسیب‌شناسی نظام اسلامی یکی از عناوین مطرح شده در ‏‎ ‎‏بیانات امام راحل(رحمة الله) است. ایشان در فرصت‌ها و مجال‌های مختلف به این عنوان توجه ‏‎ ‎‏کرده‌اند و آن را با ظرافت، دقت و تأکید خاصی مطرح نموده‌اند. در این نوشتار اخلاق ‏‎ ‎‏کارگزاران، در پنج حوزۀ مختلف بررسی گردیده است:‏

‏1. حوزۀ معنوی؛‏

‏2. حوزۀ قانون‌مداری؛‏

‏3. حوزۀ اقتصادی؛‏

‏4. حوزۀ مدیریت؛‏

‏5. حوزۀ سیاسی.‏

‏در قسمت «آسیب‌شناسی نظام اسلامی از دیدگاه امام» عوامل را به دوگونه تقسیم ‏‎ ‎‏کرده‌ایم:‏

‏1. عوامل بیرونی‏

‏2. عوامل درونی‏

‏در هرکدام، آسیب‌ها با استناد به کلام امام بر اساس مجموعۀ ارزشمند ‏‏صحیفۀ امام‏‏، ‏‎ ‎‏تجزیه و تحلیل شده است.‏


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 177

اخلاق کارگزاران در نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی(رحمة الله)

1. حوزۀ معنوی

‏حضرت امام(رحمة الله) می‌فرماید:‏

‏ای دولت‌ها، ای بیچاره‌ها! فتح مملکت که چیزی نیست،... فتح قلوب مهم ‏‎ ‎‏است.‏‎[1]‎

‏وقتی حکومتی پایه قدرتش به دوش ملت نباشد و ملت با قلبش با آن موافق ‏‎ ‎‏نباشد، هرچه قدرتمند باشد هم، نمی‌تواند پایداری کند.‏‎[2]‎‏ ‏

‏حکومت صدر اسلام، حکومت بر قلوب بود و لهذا، با جمعیت‌های کم بر ‏‎ ‎‏امپراتوری‌های بزرگ غلبه کردند.‏‎[3]‎

‏در تمام این مطالب، حضرت امام به مسألۀ به دست آوردن قلب‌های آحاد ملت ‏‎ ‎‏تأکید فراوان دارند؛ یعنی تأثیرگذاری دولت در راستای گرایش روحی ـ روانی ملت به ‏‎ ‎‏آن، یکی از زمینه‌های مهم استحکام پایه‌های حکومت است و این امر هم موجب ‏‎ ‎‏اطمینان جامعه به دولت و هم موجب استواری نظام خواهد شد.‏

‏حضرت امام با تأکید بر خودسازی و تهذیب نفس مسئولان و دولتمردان، به آن‌ها ‏‎ ‎‏هشدار می‌دهند:‏

‏اگر آن کسی که در رأس حکومت است،... اگر خودش اصلاح نکند خودش ‏‎ ‎‏را و اگر خودش تابع قوانین اسلام نباشد، قوانین اسلام را در مملکت وجود ‏‎ ‎‏خودش اجرا نکند، این نمی‌تواند حکومت اسلامی باشد و حاکم اسلام ‏‎ ‎‏باشد.‏‎[4]‎‏ ‏


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 178

‏تزکیه برای دولت‌مردان، برای سلاطین، برای رؤسای جمهور، برای دولت‌ها ‏‎ ‎‏و برای سردمداران، بیشتر لازم است تا برای مردم عادی، اگر افراد عادی ‏‎ ‎‏تزکیه نشوند و طغیان پیدا کنند، یک طغیان بسیار محدود است،...  لکن اگر ‏‎ ‎‏طغیان در کسی شد که مردم او را پذیرفته‌اند،... این گاهی یک کشور را به ‏‎ ‎‏فساد می‌کشد و گاهی کشورها را به فساد می‌کشد.‏‎[5]‎

2. حوزۀ قانون‌مداری

التزام به قانون و اجرای آن

‏حضرت امام(رحمة الله) دربارۀ حاکمیت و استقرار قانون در جامعه و نهادهای سیاسی و ‏‎ ‎‏اجتماعی با تأکید فراوان می‌فرماید:‏

‏در کشوری که قانون حکومت نکند، خصوصاً قانونی که قانون اسلام است، ‏‎ ‎‏این کشور را نمی‌توانیم اسلامی حساب کنیم. کسانی که با قانون مخالفت ‏‎ ‎‏می‌کنند، این‌ها با اسلام مخالفت می‌کنند... اگر همۀ اشخاصی که در ‏‎ ‎‏کشورمان هستند و همۀ گروه‌هایی که در کشور هستند و همه نهادهایی که ‏‎ ‎‏در سرتاسر کشور هستند، به قانون خاضع بشویم و قانون را محترم بشمریم، ‏‎ ‎‏هیچ اختلافی پیش نخواهد آمد. اختلافات از راه قانون‌شکنی‌ها پیش می‌آید... ‏‎ ‎‏چنانچه از صدر عالم تاکنون، تمام انبیا برای برقرار کردن قانون آمده‌اند و ‏‎ ‎‏اسلام برای برقراری قانون آمده است و پیغمبر اسلام و ائمۀ اسلام و خلفای ‏‎ ‎‏اسلام، تمام برای قانون خاضع بوده‌اند و تسلیم قانون بوده‌اند.‏‎[6]‎

‏هر کشوری که به قوانین اسلام عمل نماید، بدون شک از پیشرفته‌ترین ‏‎ ‎‏کشورها خواهد شد.‏‎[7]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 179

‏بنابراین، از دیدگاه حضرت امام(رحمة الله) هدف و برنامۀ اصلی انبیا، بر اساس حاکمیت ‏‎ ‎‏قانون الهی بوده است. اسلام به عنوان آخرین دین الهی، دارای قانون جامع و کامل ‏‎ ‎‏اجتماعی است. از نظر ایشان، اگر بتوان قانون اسلام را درست اجرا کرد، جامعۀ اسلامی ‏‎ ‎‏از پیشرفته‌ترین کشورهای جهان خواهد شد؛ زیرا پایبندی به قانون و مقررات، احتمال ‏‎ ‎‏بروز اختلاف و تفرقه را کاهش داده و جامعه را به آرامش و پیشرفت پیش خواهد برد.‏

3. حوزۀ اقتصاد

الف) اجرای برنامه‌های اقتصادی اسلام

‏اجرای درست برنامه‌های اقتصادی اسلام، رفاه و امنیت اقتصادی جامعه را در پی ‏‎ ‎‏خواهد داشت. حضرت امام خمینی(رحمة الله) در این زمینه می‌فرماید:‏

‏اگر ملت ایران تسلیم احکام اسلام شوند و از دولت‌ها بخواهند برنامۀ مالی ‏‎ ‎‏اسلام را با نظر علمای اسلام اجرا کنند، تمام ملت در رفاه و آسایش زندگی ‏‎ ‎‏خواهند کرد.‏‎[8]‎

ب) قناعت کارگزاران

‏حضرت امام(رحمة الله) به رعایت همگونی زندگی مسئولان با سطح زندگی عامۀ مردم تأکید ‏‎ ‎‏داشت و آن را موجب دل‌گرمی مردم و سرپیچی از این اصل اساسی را از عوامل مهم ‏‎ ‎‏نابودی حکومت‌ها می‌دانست:‏

‏حکومت [و] دستگاه‌های حکومت، اگر زندگی‌شان زندگی شخصی‌شان ‏‎ ‎‏جوری باشد که مردم ببینند خوب آن هم نزدیک به ماست، همین مقدار ‏‎ ‎‏کمی تفاوت دارد، مردم قانع می‌شوند، مردم راضی می‌شوند، عصیان تمام ‏‎ ‎‏می‌شود.‏‎[9]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 180

‏ آن روزی که دولت ما توجه به کاخ پیدا کرد، آن روز است که باید ما فاتحۀ ‏‎ ‎‏دولت و ملت را بخوانیم. آن روزی که رئیس جمهور ما خدای نخواسته از ‏‎ ‎‏آن خوی کوخ‌نشینی بیرون برود و به کاخ‌نشینی توجه بکند، آن روز است که ‏‎ ‎‏انحطاط برای خود و برای کسانی که با او تماس دارند، پیدا می‌شود. آن ‏‎ ‎‏روزی که مجلسیان خوی کاخ‌نشینی پیدا کنند خدای نخواسته و از این خوی ‏‎ ‎‏ارزندۀ کوخ‌نشینی بیرون بروند، آن روز است که ما برای این کشور باید ‏‎ ‎‏فاتحه بخوانیم.‏‎[10]‎

ج) توجه به اقشار ضعیف

‏حضرت امام(رحمة الله) با توجه دادن دولت و دولت‌مردان به قشرهای آسیب‌پذیر و کم درآمد ‏‎ ‎‏جامعه می‌فرماید:‏

‏ما باید برای این طبقۀ کارگر و کارمند که طبقۀ ضعیف هستند، طبقه‌ای ‏‎ ‎‏هستند که شما‌ها این‌ها را پایین می‌دانید، و این‌ها از همۀ شما بالاتر و ‏‎ ‎‏بلندمقام‌تر هستند، باید دولت‌ها برای این‌ها کار بکنند.‏‎[11]‎

‏دولت‌ واقعاً باید با تمام قدرت، آن‌طوری که علی ـ علیه السلام ـ برای ‏‎ ‎‏محرومین دل می‌سوزاند، این هم با تمام قدرت دل بسوزاند برای محرومین، ‏‎ ‎‏مثل یک پدری که بچه‌هایش اگر گرسنه بمانند، چطور با دل افسرده دنبال ‏‎ ‎‏این می‌رود که آن‌ها را سیر بکند.‏‎[12]‎

د) پرهیز از سخت‌گیری اقتصادی بر مردم

‏امام خمینی(رحمة الله) می‌فرماید:‏

‏اگر دولت هم بخواهد... مردم را در فشار قرار بدهد، بازار را در فشار قرار ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 181

‏بدهد، بداند که فاتحۀ آن دولت هم خوانده خواهد شد.‏ ‏جلب نظر مردم از ‏‎ ‎‏اموری است که لازم است. پیغمبر اکرم جلب نظر مردم را می‌کرد، دنبال این ‏‎ ‎‏بود که مردم را جلب کند.‏‎[13]‎‏ ‏

‏ما باید بسیار به فکر مردم باشیم و بر آنان سخت نگیریم که از صحنه خارج ‏‎ ‎‏شوند.‏‎[14]‎

هـ) سهیم کردن مردم در فعالیت‌های دولتی

‏حضرت امام خمینی(رحمة الله) به حضور و مشارکت مردمی در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، ‏‎ ‎‏به‌ویژه در عرصۀ اقتصاد تأکید می‌کند و دولت را از اقدامات انحصاری اقتصادی باز ‏‎ ‎‏می‌دارد و آن را به استفاده از اندیشۀ ملی و مردمی ترغیب می‌کند.‏

‏دنبال این نباشید که هی هر چیزی را دولتی‌اش کنید، نه، دولتی در یک ‏‎ ‎‏حدودی است آن حدودی که معلوم است... لیکن مردم را شرکت بدهید، ‏‎ ‎‏بازار را شرکت بدهید.‏‎[15]‎

‏کشاندن امور به سوی مالکیت دولت و کنار گذاشتن ملت، بیماری مهلکی ‏‎ ‎‏است که باید از آن احتراز شود.‏‎[16]‎

و) برقراری نظام امن اقتصادی

‏دولت باید امنیت و ثبات اقتصادی جامعه را تضمین کند تا مردم با خیال آسوده و بدون ‏‎ ‎‏نگرانی به فعالیت اقتصادی بپردازند. حضرت امام(رحمة الله) در این زمینه می‌فرماید:‏

‏دولت اسلامی باید مردم را مطمئن کنند در همه چیز؛ در سرمایه‌هایشان، در ‏‎ ‎‏کسبشان، در کارخانه‌هاشان، در همه چیز، مردم در آرامش باشند و دولت ابداً ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 182

‏نمی‌تواند که تأذی بکند به آن‌ها و نباید تأذی بکند و اگر یک کسی تأذی ‏‎ ‎‏کرد، آن تأدیب خواهد شد.‏‎[17]‎

4. حوزۀ مدیریت

الف) صالح بودن دولت و مسئولان

‏آن چیزی که در نظام اسلامی باعث خوش‌بختی ملت‌ها می‌شود، صالح بودن دولت است.‏

‏بدبختی و خوش‌بختی ملت‌ها بسته به اموری است که یکی از مهمات آن ‏‎ ‎‏صلاحیت داشتن هیأت حاکمه است. اگر چنانچه هیأت حاکمه، کسانی که ‏‎ ‎‏مقدرات یک کشور در دست آن‌هاست، اینها فاسد باشند، مملکت را به فساد ‏‎ ‎‏می‌کشند، همۀ بعدهای مملکت را رو به نیستی و فساد می‌برند.‏‎[18]‎

‏حضرت امام(رحمة الله) در این راستا به منظور تداوم انقلاب اسلامی، استفاده از نیروهای ‏‎ ‎‏طبقۀ متوسط را سفارش می‌کند و می‌فرماید:‏

‏اساس ادامۀ یک پیروزی و ادامۀ یک انقلاب در یک امری است که به نظر ‏‎ ‎‏می‌آید در رأس امور واقع است و او این‌که دولت، مجلس و کسانی که در ‏‎ ‎‏ارتش هستند و سپاه و همۀ‌ این‌ها از طبقۀ متوسط و مادون متوسط باشند... ‏‎ ‎‏مادامی که مجلس و ارگان‌های دولتی و همۀ اینها و مردم از این طبقه ‏‎ ‎‏متوسط و مادون متوسط تشکیل بشود، امکان ندارد که یک دولت بزرگی، ‏‎ ‎‏یک قدرت بزرگی به هم بزند اوضاع را.‏‎[19]‎

ب) شایسته سالاری

‏حضرت امام(رحمة الله) در جای دیگر به منظور موفقیت دولت می‌فرماید:‏


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 183

‏ دولت بدون گزینش اشخاص متعهد و متخصص، در رشته‌های مختلفه موفق ‏‎ ‎‏نخواهد شد. و دولت‌مردان در گزینش همکاران به کاردانی و تعهد آنان و ‏‎ ‎‏بهتر خدمت کردن آن‌ها به کشور و در منافع ملت بودن آنان تکیه کنند تا در ‏‎ ‎‏پیش حق‌تعالی و ملت رو سفید باشند، و در امور موفق باشند، نه بر دوستی ‏‎ ‎‏و آشنایی و حرف‌شنوی بی‌تفکر و تأمل که این رویه، موجب ناکامی در ‏‎ ‎‏خدمت به کشور است... دولت‌مردان از دانشمندان و متخصصان متعهد ‏‎ ‎‏استمداد کنند تا راز موفقیت را به دست آورند.‏‎[20]‎

ج) وجدان کاری

‏در حکومت اسلامی باید همۀ افراد آن به انجام وظیفۀ انسانی و اجتماعی خود، پایبند ‏‎ ‎‏باشند. امام(رحمة الله) می‌فرماید:‏

‏یک مملکت عبارت از همین‌هاست، کارگرش و کارفرمایش و عرض می‌کنم ‏‎ ‎‏که کارمندش و دولتش و ملتش و روحانیتش و بازارش و همه چیز، وقتی ‏‎ ‎‏این‌ها هرکدام به آن وظایفی که خدای تبارک و تعالی محول کرده بر آن‌ها... ‏‎ ‎‏خوب عمل کردند، این مملکت بعد از چندی همه‌اش درست می‌شود.‏‎[21]‎

‏ایشان تعهد کاری و وظیفه‌شناسی را موجب پشتیبانی ملت از حکومت می‌داند: ‏

‏وقتی شما خوب کار کنید برای ملت، آن‌ها هم پشتیبان‌اند، وقتی دولت ‏‎ ‎‏خوب کار کند برای ملت، پشتیبان‌اند.‏‎[22]‎

‏امام برای اجرای شایسته‌سالاری در جامعه، مقولۀ استعفای مدیران ناکارآمد را مطرح ‏‎ ‎‏و آن را عملی صالح و عبادت معرفی می‌کند.‏‎[23]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 184

‏ ‏‏د) رسیدگی به امور مردم‏

‏حضرت امام(رحمة الله) دربارۀ موانع رسیدگی به امور مردم و نیز سرعت عمل داشتن در ‏‎ ‎‏رسیدگی به امور مردم می‌فرماید:‏

‏باید تمام ادارات... از تجمل‌پرستی و اسراف و کاغذبازی بپرهیزند و کار ‏‎ ‎‏مردم را سریعاً انجام دهند.‏‎[24]‎

هـ) جلوگیری از فساد اداری

‏اصلاح دولت و اصلاح ادارات و اصلاح جامعه و بازسازی، همۀ این‌ها الآن ‏‎ ‎‏مسئولیتش به دوش همه ماست و خصوصاً شما آقایانی که در رأس امور ‏‎ ‎‏هستید و چنانچه همت نگمارید،... چه بسا که ما قدم را به واپس برداریم.‏‎[25]‎

و) زدودن فساد

‏حضرت امام(رحمة الله) پیرامون از بین بردن فساد و ریشه‌کن کردن آن می‌فرمایند:‏

‏دولت و همه موظفند، به این‌که نگذارند یک مورد هم فساد وقتی واقع شد، ‏‎ ‎‏اغماض نکنند، همان یک مورد را تعقیب کنند و همین یک مورد را از بین ‏‎ ‎‏ببرند تا سرایت نکند یک وقت یک جمهوری به فساد کشیده بشود یا لااقل ‏‎ ‎‏به این‌طور کشیده بشود که بدنام بشود در دنیا.‏‎[26]‎

ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی

‏اگر این احساس پیش بیاید که من آن بالا هستم و دیگران باید اطاعت از من ‏‎ ‎‏بکنند... و یک تکلیفی است و بخواهید با تکلیف و تکلّف به مردم حکومت ‏‎ ‎‏کنید، این باز برمی‌گردد به آن حالات سابقه و مردم از شما جدا می‌شوند.‏‎[27]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 185

5. حوزۀ سیاسی

الف) یکپارچگی مردم و حکومت

‏امام در این باره می‌فرماید:‏

‏اگر یک کشور بخواهد یک کشور سالمی باشد، باید بین دستگاه حاکمه با ‏‎ ‎‏ملت تفاهم باشد.‏‎[28]‎

‏اگر یک مملکتی دولت و ملتش، ارتش و ملت، قوای انتظامی و ملت از هم ‏‎ ‎‏شدند، با هم شدند و هر دو احساس کردند که باید خدمت به هم بکنند، ‏‎ ‎‏یک همچو مملکتی و کشوری شکست نخواهد خورد.‏‎[29]‎

‏حضرت امام(رحمة الله) سرچشمۀ همه گرفتاری‌ها در کشور را، جدایی میان مردم و ‏‎ ‎‏مسئولان می‌دانند و حل این مشکل را نیز به وسیلۀ دولت ممکن می‌دانند:‏

‏جدایی دولت‌ها از ملت‌ها، منشأ همۀ گرفتاری‌هایی است که در یک کشوری ‏‎ ‎‏تحقق پیدا می‌کند.‏‎[30]‎

‏جدایی ملت از دولت، بلکه رودررو قرار گرفتن آن‌ها، موجب ضعف آن‌ها، ‏‎ ‎‏و گرفتاری دولت و ملت شده است و تا این مشکل را خود دولت‌ها رفع ‏‎ ‎‏نکنند، روی سعادت را نخواهند دید و همیشه گرفتار دست خیانت‌کاران و ‏‎ ‎‏اجانب خواهند بود.‏‎[31]‎

‏حضرت امام(رحمة الله) وجود قدرت و پایگاه مردمی را بسیار مهم و بالاترین قدرت‌ها ‏‎ ‎‏می‌داند و می‌فرماید:‏

‏این یک اشتباهی از حکومت‌ها بوده است که خیال می‌کردند که اگر ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 186

‏قدرت‌های بزرگ را به دست بیاورند، بهتر از این است که قدرت ملت ‏‎ ‎‏خودشان را به دست بیاورند و این علاوه بر این‌که یک خیانت به ملت‌ها ‏‎ ‎‏بوده است، آن کامیابی که باید برای یک انسان باشد و آن ارزشی که باید ‏‎ ‎‏برای یک انسان باشد، این‌ها از دست داده بودند.‏‎[32]‎

ب) مشارکت سیاسی مردم

‏حضرت امام خمینی(رحمة الله) بر این باورند که دولت بدون مشارکت مردم در امور اجتماعی ‏‎ ‎‏و سیاسی قادر به انجام همۀ فعالیت‌ها نیست و موفقیت دولت بسته به میزان مشارکت ‏‎ ‎‏سیاسی مردم است:‏

‏من از شما خواستارم که به دولت کمک کنید به ژاندارمری کمک کنید و ‏‎ ‎‏فقط این نباشد که منتظر باشید دولت همۀ کارها را بکند، دولت نمی‌تواند ‏‎ ‎‏همۀ کارها را انجام بدهد، شماها باید پشتیبانی کنید.‏‎[33]‎

‏نمی‌شود که ملت کنار بنشیند و بگوید دولت همۀ کارها را بکند. یک همچو ‏‎ ‎‏خرابۀ بزرگی را دولت به این زودی‌ها، اگر قدرت ملت نباشد، نمی‌تواند ‏‎ ‎‏شاید تا آخر هم نتواند که این خرابه‌ها را آباد کند.‏‎[34]‎

‏مشارکت مردمی از عوامل انحطاط‌ناپذیری حکومت‌ها است: ‏

‏اگر مردم پشتیبان یک حکومتی باشند، این حکومت سقوط ندارد. اگر یک ‏‎ ‎‏ملت پشتیبان یک رژیمی باشند، آن رژیم از بین نخواهد رفت.‏‎[35]‎

‏از دیدگاه ایشان، بی‌توجهی به مردم، موجب از میان رفتن پشتیبانی مردمی می‌شود:‏

‏دولت‌ها خودشان را فرمان‌فرما و ولیّ امر و همه‌چیز می‌دانند و برای ملت ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 187

‏هیچ [اعتباری] قائل نیستند. از این‌جهت از پشتیبانی ملت محرومند.‏‎[36]‎

‏ملت‌ها اگر با یک چیزی مخالفت کردند، دولت‌ها نمی‌توانند اجرا بکنند. امروز ‏‎ ‎‏مثل سابق نیست که یک دولتی بیاید هر غلطی می‌خواهد بکند. خیر، باید ‏‎ ‎‏موافق امیال صحیحۀ ملت عمل بکند، نوکر ملت باید باشد، نه آقای ملت‏‏.‏‎[37]‎

‏مشارکت ملی و مردمی، به شکل یکپارچه در مشاورۀ دولت با مردم و نمایندگان ‏‎ ‎‏آنان تجلی می‌یابد و این امر، موجب کارآمدی برنامه‌های دولت می‌شود:‏

‏در این حکومت به طور قطع باید زمامداران امور دائماً با نمایندگان ملت در ‏‎ ‎‏تصمیم‏‏‌‏‏گیری‌ها مشورت کنند و اگر نمایندگان موافقت نکنند، نمی‌توانند به ‏‎ ‎‏تنهایی تصمیم‌گیرنده باشند، افرادی که به عنوان نمایندگان یا مسئولین دولت ‏‎ ‎‏در جمهوری اسلامی انتخاب می‌شوند، شرایطی دارند که با رعایت آن ‏‎ ‎‏شرایط، حقیقتاً نمایندگان واقعی مردم انتخاب می‌شوند، نه نمایندگان طبقۀ ‏‎ ‎‏خاصی که به ضرر اکثریت ملت عمل کنند.‏‎[38]‎

ج) عدالت پروری

‏حضرت امام خمینی(رحمة الله) با تأکید بر رعایت عدالت از سوی دولت‌مردان، می‌فرماید:‏

‏برنامه جمهوری اسلامی این است که یک دولتی به وجود بیاید که با همۀ ‏‎ ‎‏قشرها به عدالت رفتار کند و امتیاز بین قشرها ندهد، مگر به امتیازات انسانی ‏‎ ‎‏که خود آن‌ها دارند.‏‎[39]‎

‏از حکومت‌ها سرچشمه می‌گیرد مفاسد و سرچشمه می‌گیرد مصالح. ‏‎ ‎‏حکومت عدل، تمام مصالح کشور را تأمین می‌کند به اندازۀ قدرت و ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 188

‏حکومت ظلم، تمام بدبختی‌ها را برای یک ملتی ایجاد می‌کند.‏‎[40]‎

د) انتقاد پذیری

‏رهبر کبیر انقلاب اسلامی با نگاهی متواضعانه، در این زمینه می‌فرماید:‏

‏ما امیدواریم که ایران اولین کشوری باشد که به چنین حکومتی دست ‏‎ ‎‏می‌یابد حکومتی که کوچک‌ترین فرد ایرانی بتواند آزادانه و بدون وجود ‏‎ ‎‏کم‌ترین خطر به بالاترین مقام حکومتی انتقاد کند و از او در مورد اعمالش ‏‎ ‎‏توضیح بخواهد.‏‎[41]‎

هـ) پرهیز از سیاست‌بازی

‏حضرت امام خمینی(رحمة الله) در این زمینه، مصلحت اسلام و نظام اسلامی را مهم دانسته و ‏‎ ‎‏نسبت به دوری از سیاست بازی‌های گروهی چنین هشدار می‌دهند:‏

‏دولت‌مردان با رویه و فکر واحد برای رسیدن به آنچه صلاح اسلام و کشور ‏‎ ‎‏است، به پیش روند و این سیاست صحیح اسلامی است و خدای نخواسته ‏‎ ‎‏در سیاست‌بازی‌های گروهی وارد نشوند که با ناکامی مواجه می‌شوند.‏‎[42]‎

‏ایشان همچنین همدلی و وحدت میان دولت‌مردان را موجب کارآمدی بهتر دولت ‏‎ ‎‏می‌دانند و می‌فرمایند:‏

‏سفارش دوم این است که بین خودتان، بین وزرایی که هستند، بین دولتی‌ها ‏‎ ‎‏که هستند برادری باشد. شما برای اسلام می‌خواهید خدمت کنید، نمی‌خواهید ‏‎ ‎‏که برای خودتان کاری بکنید. شما می‌خواهید برای این ملت محروم در طول ‏‎ ‎‏تاریخ خدمت بکنید، نمی‌خواهید که جیب خودتان را پرکنید.‏‎[43]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 189

آسیبشناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی(رحمة الله)

‏در زمینۀ شناخت آسیب‌های نظام جمهوری اسلامی، باید در پی علل انحطاط و سقوط ‏‎ ‎‏رژیم پهلوی بود؛ زیرا همان عواملی که موجب فروپاشی رژیم شاهنشاهی شد، می‌تواند ‏‎ ‎‏آسیب و آفت انقلاب و نظام اسلامی نیز باشد. حضرت امام(رحمة الله) با توجه به این‌که در ‏‎ ‎‏جریان دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی ایران بودند و رهبری این رستاخیز عظیم قرن ‏‎ ‎‏را به عهده داشتند، با هشیاری تمام، نسبت به آسیب‌ها هشدار داده‌اند. از نظر ایشان ‏‎ ‎‏عوامل این آسیب‌ها دو گونه‌اند:‏

1. عوامل بیرونی یا توطئه‌های خارجی

‏ایشان با وجود آگاهی کامل به توطئه‌ها و ترفندهای دشمن، تأثیرهای آن را بسیار اندک ‏‎ ‎‏می‌دانند و می‌فرمایند:‏

‏ما با یک ابرقدرتی در طرف غرب و یک ابرقدرتی در طرف شرق مواجه ‏‎ ‎‏هستیم که هر دوی آن‌ها می‌خواهند ما را ببلعند.‏‎[44]‎

‏از هیچ‌یک از این قدرت‌هایی که در عالم هستند و ارعاب می‌کنند ملت ما ‏‎ ‎‏را، ما نمی‌ترسیم... ملتی که برای خدا قیام کند از هیچ چیز نمی‌ترسد و ‏‎ ‎‏آسیب نمی‌بیند.‏‎[45]‎

‏ایشان خطر فیزیکی دشمن خارجی را ناچیز و کم اهمیت ارزیابی می‌کنند و ‏‎ ‎‏می‌فرمایند:‏

‏چنانچه گفته می‌شود که دولت امریکا می‌خواهد نظامی بیاورد و این مملکت ‏‎ ‎‏را به خاک و خون بکشد، باور نکنید... از محاصرات اقتصادی و محاصرات ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 190

‏نظامی و دخالت‌های نظامی ابرقدرت‌ها نمی‌ترسیم.‏‎[46]‎

‏ایشان همچنین ترور فیزیکی اشخاص را در روند انقلاب بی‌تأثیر دانسته و بر آن ‏‎ ‎‏بودند که با ترور اشخاص نمی‌توانند انقلاب را ترور کنند.‏‎[47]‎‏ حتی ایشان تهاجم نظامی ‏‎ ‎‏دشمن خارجی را عامل یکپارچگی ملت می‌دانند:‏

‏تازه وقتی که یک جنگی شروع می‌شود، ملت ما بیدار می‌شود، بیش‌تر ‏‎ ‎‏متحرک می‌شود.‏‎[48]‎

2. عوامل درونی

‏حضرت امام(رحمة الله) عوامل برونی را دارای تأثیرهای کم‌تری می‌دانستند، ولی عوامل درونی و ‏‎ ‎‏داخلی را، سرچشمۀ آسیب‌ها و گرفتاری‌های جامعه می‌دانند. برخی از این عوامل ‏‎ ‎‏عبارتند از:‏

الف) تفرقه

‏ایشان عواملی مانند تعدد قبایل و عشایر، جایگاه‌های جغرافیایی، گوناگونی زبان و ‏‎ ‎‏مذهب و نیز خاستگاه روشن‌ فکری، یعنی وجود مراکز علمی، به ویژه حوزه‌ها و ‏‎ ‎‏دانشگاه‌ها را از عوامل تفرقه به شمار آورده‌اند.‏‎[49]‎

‏بدین‌سان، ایشان با نفی محوریت ملیت، زبان و وحدت مکانی، بر محوریت ‏‎ ‎‏«اسلامیت» به مفهوم مطلق و عام کلمه، یعنی اقرار به کلمۀ «لا اله الا الله» و داشتن قبلۀ ‏‎ ‎‏واحد و دین واحد تأکید فراوان کرده‌اند:‏

‏مسلمان‌ها که اهل حق هستند، قرآن کتاب آن‌هاست، کعبه قبله آن‌هاست. ‏‎ ‎‏کسانی که به اسلام ایمان آورده‌اند و به حق، ایمان آورده‌اند، باید در این حق ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 191

‏خودشان مجتمع باشند و نگذارند این باطل‌ها که در باطل خودشان ‏‎ ‎‏می‌خواهند مجتمع بشوند، آن‌ها پیروز بشوند.‏‎[50]‎

‏حضرت امام(رحمة الله) راه نجات کشور از دست ابرقدرت‌ها را وحدت و یکپارچگی همۀ ‏‎ ‎‏مردم ایران و اجرای قوانین و مقررات می‌داند و می‌فرماید:‏

‏اگر بخواهید، مملکت خودتان را از دست ابرقدرت‌ها و چپاولگری‌های ‏‎ ‎‏بین‌المللی نجات بدهید، باید همۀ مقرراتی که تحت عمل هریک هست، آن ‏‎ ‎‏مقررات عمل بشود و هیچ نهادی با نهاد دیگر معارضه نکند... من امیدوارم ‏‎ ‎‏که تمام برادرهای ما در اطراف ایران، چه برادرهای اهل سنت و چه ‏‎ ‎‏برادرهای اهل تشیّع و تمام کسانی که در این ملت هستند از اقلیت‌های ‏‎ ‎‏مذهبی، همه با هم مجتمع باشند، و همه مثل برادر با هم رفتار کنند تا این‌که ‏‎ ‎‏این مملکت به پیش برود و احکام اسلام در او جاری بشود و رفاه همۀ ‏‎ ‎‏مسلمان‌ها و همۀ کسانی که در کشور اسلامی سکونت دارند، حاصل بشود.‏‎[51]‎

‏ایشان حکومت اسلامی را حکومتی انسانی می‌داند و می‌فرماید:‏

‏با قانون‌گرایی می‌توان اختلافات را حل کرد.‏‎[52]‎

‏در حکومت انسانی و حکومت عدل، بدون داشتن دین واحد نیز می‌توان با منطق ‏‎ ‎‏گفت‌وگو به تفاهم رسید.‏‎[53]‎

‏امام خاستگاه تفرقه را نه مردم، که نخبگان سیاسی و مسئولان نظام می‌دانست و ‏‎ ‎‏می‌فرمود:‏

‏شما همه برای خدا ان شاء الله عمل کنید، همه‌تان با هم باشید، پشت و پناه ‏‎ ‎‏هم باشید. ملت خوب است. ملت یک ملت روشنی است، یک ملت خوبی ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 192

‏است، شماها هم، همه با هم مجتمع بشوید، دولت و ملت، ارکان دولت، ‏‎ ‎‏رئیس جمهورش، نخست وزیرش، مجلسش، همۀ این‌ها با هم مجتمع ‏‎ ‎‏باشند.‏‎[54]‎

‏من باز تأکید می‌کنم که اگر سران با هم خوب باشند، این کشور صدمه ‏‎ ‎‏نمی‌بیند. و اگر صدمه‌ای این کشور ببیند از اختلاف سران است. همان‌طور ‏‎ ‎‏که شارع مقدس فرموده، باید دولت، مجلس و قوۀ قضاییه احساس کنند که ‏‎ ‎‏یک تکلیف دارند و آن این‌که اختلاف نداشته باشند.‏‎[55]‎

ب) ارائۀ چهرۀ طاغوتی از حکومت

‏حضرت امام(رحمة الله) ماهیت انقلاب ایران را به دلیل اسلامی بودن، از دیگر انقلاب‌های دنیا ‏‎ ‎‏متمایز می‌دانستند و این ویژگی (اسلامی بودن) را وجه تمایز حکومت انقلاب ایران از ‏‎ ‎‏طاغوت بر می‌شمردند و می‌فرمودند:‏

‏ما همه‌‌مان مکلفیم حالایی که جمهوری اسلامی شد، ما هم اسلامی باشیم، ‏‎ ‎‏اگر بنا شد جمهوری اسلامی باشد، اما ماها دیگر اسلامی نباشیم، حکومت ‏‎ ‎‏اسلام نیست. این‌که جمهوری اسلامی نمی‌شود اگر بنا شد که جمهوری ‏‎ ‎‏اسلامی باشد، پاسبان‌هایش اسلامی نباشند، خدای نخواسته دادگاه‌هایش ‏‎ ‎‏اسلامی نباشند، وزارتخانه‌هایش اسلامی نباشند، این حکومت طاغوتی است ‏‎ ‎‏به اسم اسلام، همان طاغوت است.‏‎[56]‎

‏نظر ایشان این بود که طاغوت قائم به شخص نیست و مصادیق و مراتب مختلف ‏‎ ‎‏دارد؛ یعنی هرکس که عملش خلاف اسلام باشد، طاغوت است؛ خواه حکومت پهلوی ‏‎ ‎‏باشد و یا هرکس دیگر.‏‎[57]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 193

ج) ارائۀ چهرۀ واژگونه از اسلام

‏ممکن است برنامه‌های حکومتی به ظاهر اسلامی باشد، ولی چهرۀ ارائه شده از اسلام، ‏‎ ‎‏چنان واژگونه و دور از واقعیت باشد که دل‌های پاک تودۀ مردم به آن رغبت نکنند؛ ‏‎ ‎‏زیرا از دیدگاه حضرت امام(رحمة الله) اگر اسلام واقعی به مردم ارائه شود، همۀ دنیا آن را ‏‎ ‎‏می‌پذیرند.‏‎[58]‎‏ ایشان در این زمینه چنین هشدار می‌دهند:‏

‏اگر روحانیون که در رأس جامعه هستند، روی موازین [و] مقررات به طور ‏‎ ‎‏دقت عمل نکنند، اگر دولت به طور دقت عمل نکند، اگر ارتش به طور دقت ‏‎ ‎‏عمل نکند و اعمالشان را تطبیق ندهند با اسلام، یک صورت قبیحی از اسلام ‏‎ ‎‏در خارج منعکس می‌شود... الآن یک تکلیف بسیار بزرگی به عهدۀ همۀ ‏‎ ‎‏ماست. من که یک طلبه هستم، این تکلیف را ‏‏دارم‏‏، آقایان هم که از آقایان ‏‎ ‎‏هستند این تکلیف را دارند، سایر قشرها هم دارند که کوشش کنیم وجهۀ ‏‎ ‎‏اسلام و صورت اسلام را آن‌طور که هست، نمایش بدهیم، نه آن طوری که ‏‎ ‎‏خلفایی مثل معاویه و یزید و بعضی یا بسیاری از خلفای اموی و بنی عباس ‏‎ ‎‏جلوه می‌دادند به عنوان این‌که ما نماینده اسلام هستیم کارهایی می‌کردند که ‏‎ ‎‏با اسلام مخالف بود و اسباب این می‌شد که یک وقت وجهۀ اسلام را در ‏‎ ‎‏دنیا دگرگون کنند.‏‎[59]‎

‏به نظر ایشان، اگر در گزینش نیروها دقت نکنیم و گروهی را بر مردم بگماریم که ‏‎ ‎‏همانند افراد رژیم سابق ستم کنند و آزادی را از اقشار مردم بگیرند، این موجب ‏‎ ‎‏شکست مکتب است؛ زیرا این مکتب را با اعمال طرفداران آن می‌سنجند.‏‎[60]‎‏ از سخنان ‏‎ ‎‏حضرت امام(رحمة الله) چنین برمی‌آید که مسئولان همیشه به ظواهر فکر نکنند، بلکه با دیدگاه ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 194

‏گسترده‌تری به تحلیل وقایع اجتماعی بپردازند؛ یعنی این‌گونه فکر نکنند که هرکس ‏‎ ‎‏مخالف آن‌ها است، مخالف اسلام است. چه‌بسا اعمال و رفتار مسئولان موجب ‏‎ ‎‏دل‌سردی مردم از اسلام و انقلاب شود، پس باید به اصلاح خود بپردازند و این مهم، ‏‎ ‎‏در کلام نورانی امام(رحمة الله) نیز دیده می‌شود.‏

د) سوء استفاده از آزادی

‏یکی از اصول و مبانی انقلاب شکوهمند اسلامی در اندیشۀ حضرت امام(رحمة الله)، «آزادی» ‏‎ ‎‏است. ایشان می‌فرماید:‏

‏اسلام به ما اجازه نداده است که دیکتاتوری بکنیم. ما تابع آرای ملت هستیم. ‏‎ ‎‏ملت ما هر طور رأی داد، ما هم از آن‌ها تبعیت می‌کنیم، ما حق نداریم، ‏‎ ‎‏خدای تبارک و تعالی به ما حق نداده است، پیغمبر اسلام به ما حق نداده ‏‎ ‎‏است که ما به ملتمان یک چیزی را تحمیل بکنیم.‏‎[61]‎

‏دامنۀ آزادی سیاسی در اندیشۀ حضرت امام بسیار گسترده است، در تبیین همین امر ‏‎ ‎‏کافی است که ایشان می‌فرمایند:‏

‏هر فردی از افراد ملت حق دارد که مستقیماً در برابر سایرین، زمامدار ‏‎ ‎‏مسلمین را استیضاح کند و به او انتقاد کند و او باید جواب قانع کننده‌ بدهد. ‏‎ ‎‏و در غیر این صورت، اگر بر خلاف وظایف اسلامی خود عمل کرده باشد‏‎ ‎‏ـ خود به خود ـ از مقام زمامداری معزول است.‏‎[62]‎

‏یکی از مشکلات، درک و استفادۀ نادرست از آزادی است. حضرت امام در این ‏‎ ‎‏مورد به ملت و دولت هشدار می‌دهند. ایشان شکر نعمت آزادی را حفظ حدود و ‏‎ ‎‏چارچوب آن می‌دانند که اگر حدود آن حفظ نشود، ممکن است به شرایط گذشته ‏‎ ‎‏برگردیم:‏


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 195

‏اگر خدای نخواسته آزادی را صرف کردیم برخلاف مسیر ملت و اسلام، ‏‎ ‎‏حالا که آزاد شدیم، خودمان را به هرج‌ و مرج بکشیم... حالا که آزاد هستیم، ‏‎ ‎‏برخلاف نظامات اسلامی و برخلاف نظامات ملی عمل کنیم، هرج ‌و مرج به ‏‎ ‎‏پا کنیم، چون آزاد هستیم تحت هیچ قاعده‌ نباشیم، تحت هیچ یک از قواعد ‏‎ ‎‏اسلامی و ملی نباشیم، اگر این طور باشد آزادی را صرف کردیم بر خلاف ‏‎ ‎‏مسیر ملت و برخلاف مسیر اسلام.‏‎[63]‎

ه‍ـ) وابستگی اقتصادی

‏حضرت امام(رحمة الله) تقویت بنیۀ اقتصادی را برای استقلال کشور ضروری می‌دانند و بر این ‏‎ ‎‏باورند که بدون استقلال مادی و خودکفایی نسبی، استقلال در دیگر زمینه‌ها نیز ناممکن ‏‎ ‎‏است:‏

‏اگر مملکت شما در اقتصاد نجات پیدا نکند، وابستگی اقتصادی داشته باشد، ‏‎ ‎‏همه‌جور وابستگی‌ها دنبالش می‌آید، وابستگی سیاسی هم ما پیدا می‌کنیم، ‏‎ ‎‏وابستگی نظامی هم پیدا می‌کنیم. برای این‌که وقتی ما چیزی نداشته باشیم که ‏‎ ‎‏استفاده ازش بکنیم، دستمان را دراز کنیم طرف امریکا او می‌تواند به ما ‏‎ ‎‏تحمیل کند همه چیز را ، ما وقتی می‌توانیم که زیر بار او نرویم که در این ‏‎ ‎‏قضیه قدرتمند باشیم.‏‎[64]‎

‏حضرت امام(رحمة الله) وابستگی اقتصادی را یکی از آسیب‌های جدی انقلاب دانسته و آن ‏‎ ‎‏را عامل بازگشت به وضعیت نابسامان زمان طاغوت می‌دانند، که زمینه را برای پیدایش ‏‎ ‎‏حرکت‌های مردمی آماده می‌کند.‏‎[65]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 196

و) تجمل و اشرافی‌گری

‏ایشان خطاب به روحانیت می‌فرمود:‏

‏آن چیزی که مردم از ما توقع داشته و دارند و به واسطۀ آن دنبال ما و شما ‏‎ ‎‏آمده‌اند و اسلام را ترویج نموده و جمهوری اسلامی را به‌پا کردند و طاغوت ‏‎ ‎‏را از میان بردند، کیفیت زندگی اهل علم است. اگر خدای نخواسته مردم ‏‎ ‎‏ببینند که آقایان وضع خودشان را تغییر داده‌اند، عمارت درست کرده‌اند و ‏‎ ‎‏رفت‌و‌آمدهایشان مناسب شأن روحانیت نیست و آن چیزی را که نسبت به ‏‎ ‎‏روحانیت در دلشان بوده است، از دست بدهند، از دست دادن آن همان و از ‏‎ ‎‏بین رفتن اسلام و جمهوری اسلامی همان.‏‎[66]‎

‏ایشان با فروتنی بسیار، از تمامی مسئولان، به‌ویژه روحانیان می‌خواهند که برای ‏‎ ‎‏حفظ انقلاب اسلامی از تجمل‌گرایی بپرهیزند:‏

‏من متواضعانه و به عنوان یک پدر پیر از همۀ فرزندان و عزیزان روحانی ‏‎ ‎‏خود می‌خواهم که در زمانی که خداوند بر علما و روحانیون منت نهاده ‏‎ ‎‏است و ادارۀ کشور بزرگ و تبلیغ رسالت انبیا را به آنان محول فرموده ‏‎ ‎‏است، از زیّ روحانی خود خارج نشوند و از گرایش به تجملات و زرق‌ و ‏‎ ‎‏‌برق دنیا که دون شأن روحانیت و اعتبار نظام جمهوری اسلامی ایران ‏‎ ‎‏است، پرهیز کنند و بر حذر باشند که هیچ آفت و خطری برای روحانیت و ‏‎ ‎‏برای دنیا و آخرت آنان بالاتر از توجه به رفاه و حرکت در مسیر دنیا ‏‎ ‎‏نیست.‏‎[67]‎

‏تجمل‌گرایی از دیدگاه حضرت امام(رحمة الله) بدان معنا است که زندگی متولیان امور ‏‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 197

‏جامعه، متفاوت از تودۀ مردم و دارای امتیازهای ویژه‌ای باشد و با سوء استفاده از مقام، ‏‎ ‎‏ثروت‌اندوزی کنند و یا در زندگی روزانه امتیازی برای خود قایل شوند.‏‎[68]‎

‏ملاک تشخیص این وضعیت، مقایسۀ تفاوت وضع پیش و پس از تصدی مسئولیت ‏‎ ‎‏است و داوران این امر نیز مردمند. ایشان می‌فرماید:‏

‏یک وقتی کاری نشود که ملت‌ها، دیگران ما را تَعییب کنند به این‌که شما ‏‎ ‎‏دستتان نمی‌رسید، حالا که دستتان رسید، شما هم همان هستید.‏‎[69]‎

‏حضرت امام(رحمة الله)، آسیب‌های مختلفی را برای انقلاب و نظام اسلامی مطرح کرده‌اند ‏‎ ‎‏که برخی از آن‌ها به قرار زیر است: ‏

‏برداشت‌های انحرافی از اسلام؛‏‎[70]‎‏ وظیفه‌شناس نبودن مردم؛‏‎[71]‎‏ سستی یا عدم حضور در ‏‎ ‎‏صحنۀ‌ انقلاب؛‏‎[72]‎‏ از خود بیگانگی؛‏‎[73]‎‏ کم کاری در ادارات و کارخانه‌ها؛‏‎[74]‎‏ انحراف در ‏‎ ‎‏رسانه‌های جمعی به‌ویژه تلویزیون؛‏‎[75]‎‏ موضع‌گیری‌های ساده‌لوحانه؛‏‎[76]‎‏ مجریان ناصالح؛‏‎[77]‎‏ ‏‎ ‎‏مشوه کردن چهره ارگان‌های انقلابی؛‏‎[78]‎‏ غفلت از مشکلات مردم؛‏‎[79]‎‏ سوء استفاده از ‏‎ ‎‏آزادی.‏‎[80]‎


مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 198

نتیجه:

‏ثبات نظام اسلامی در گروی دوچیز است:‏

‏1. در نظر داشتن بایسته‌های اخلاقی توسط کارگزاران در حیطه‌های مختلف؛ ‏

‏2. شناخت آسیب‌های نظام.‏

‏قسمت اعظم این آسیب‌ها بر عدم رعایت اصول و مبانی اخلاقی توسط کارگزاران ‏‎ ‎‏در عرصۀ فعالیت‌های اجتماعی و شغلی آن‌ها باز می‌گردد و این دو موضوع با هم ‏‎ ‎‏ارتباط تنگاتنگی دارند که طرح یکی بدون دیگری ناقص به نظر می‌رسد.‏

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 199

‎ ‎

مجموعه مقالات برگزیده اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)همایش اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (س)صفحه 200

  • . صحیفه امام، ج 1، ص 121.
  • . همان، ج 7، ص 510.
  • . همان، ج 14، ص 180.
  • . همان، ج 8، ص 284.
  • . همان، ج 14، ص 391 ـ 392.
  • . همان، ص 414.
  • . همان، ج 5، ص 204.
  • . همان، ج 1، ص 137.
  • . همان، ج 7، ص 259.
  • . همان، ج 17، ص 376.
  • . همان، ج 7، ص335.
  • . همان، ج 18، ص 159.
  • . همان، ج 17، ص 251.
  • . همان، ج 19، ص 44.
  • . همان، ص 409.
  • . همان، ص 158.
  • . همان، ج 17، ص 161 ـ 162.
  • . همان، ج 5، ص 314.
  • . همان، ج 16، ص 19.
  • . همان، ج 19، ص 157.
  • . همان، ج 9، ص 480 ـ 481.
  • . همان، ج 17، ص 383.
  • . ر.ک: همان، ج 19،ص 157.
  • . صحیفه امام، ج 6، ص 266.
  • . همان، ج 15، ص 492.
  • . همان، ج 16، ص 173.
  • . همان، ج 13، ص 371.
  • . همان، ج 8، ص 230.
  • . همان، ج 9، ص 144.
  • . همان، ص 118.
  • . همان، ص 129 ـ 130.
  • . همان، ج 14، ص 232.
  • . همان، ج 6، ص 529.
  • . همان، ج 10، ص 332.
  • . همان، ج 8، ص 372.
  • . همان، ج 11، ص 94.
  • . همان، ج 15، ص 373.
  • . همان، ج 5، ص 436.
  • . همان، ج 9، ص 72.
  • . همان، ص 135.
  • . همان، ج 5، ص 449.
  • . همان، ج 19، ص 157 ـ 158.
  • . همان، ج 18، ص 81.
  • . همان، ج 12، ص 305.
  • . همان، ج 13، ص 126.
  • . همان، ج 12، ص 305 ـ 306.
  • . ر.ک: همان، ج 7، ص 505.
  • . صحیفه امام، ج 13، ص 329.
  • . ر.ک: همان، ج 12، ص 221.
  • . صحیفه امام، ج 13، ص 164.
  • . همان، ص 136.
  • . همان، ج 7، ص 280.
  • . ر.ک: همان، ج 8، ص 446.
  • . همان، ج 13، ص 353.
  • . همان، ج 18، ص 38.
  • . همان، ج 8، ص 416 ـ 417.
  • . ر.ک: همان، ج 11، ص 496 ـ 497.
  • . ر.ک: همان، ج 8، ص 4.
  • . صحیفه امام، ج 8، ص 2 ـ 3.
  • . ر.ک: همان، ص 272 ـ 273.
  • . صحیفه امام، ج 11، ص 34.
  • . همان، ج 5، ص 409.
  • . همان، ج 8، ص 38.
  • . همان، ج 11، ص 426.
  • . ر.ک: همان، ج 12، ص 41.
  • . صحیفه امام، ج 19، ص 317.
  • . همان، ج 20، ص 342 ـ 343.
  • . ر.ک: همان، ج 19، ص 318.
  • . صحیفه امام، ج 12، ص 270.
  • . ر.ک: صحیفه امام، ج 11، ص 215 ـ 216.
  • . ر.ک: همان، ج 12، ص 54.
  • . ر.ک: همان، ج 17، ص 57؛ ج 6، ص 271؛ ج 8، ص 445.
  • . ر.ک: همان، ج 5، ص 171.
  • . ر.ک: همان، ج 12، ص 1.
  • . ر.ک: همان، ج 16، ص 117 ـ 118.
  • . ر.ک: همان، ج 17، ص 446؛ ج 18، ص 345.
  • . ر.ک: همان، ج 21، ص 426.
  • . ر.ک: همان، ج 12، ص 470.
  • . ر.ک: همان، ج 13، ص 202.
  • . ر.ک: همان، ج 13، ص 348.