روز یازدهم دی ماه 1367 هجری شمسی، حضرت امام خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران پیام مهم و تاریخی خود را خطاب به گورباچف صدر هیأت رئیسه شوروی سابق صادر کردند. نامه تاریخی امام (س) در شرایطی خطاب به رهبر شوروی سابق نگاشته شده بود که تحلیلگران سیاسی نظاره گر تجدید نظر طلبی و آغاز تحولات دنیای کمونیسم بوده ولی قادر به اظهار نظر در این باره نبودند. رهبرکبیر انقلاب اسلامی نه تنها اظهار نظر صریح درباره تحولات جهان کمونیست کرد بلکه فرمود: از این پس کمونیسم را باید در موزه های تاریخ سیاسی جهان جستجو کرد…

در اولین روز سال ۱۹۸۹ میلادی ـ ۱۱ دی ۱۳۶۷ ـ نامه معروف و تاریخی امام‌خمینی خطاب به میخائیل گورباچف آخرین رئیس‌جمهور شوروی در زمینه مرگ کمونیسم و ضرورت پرهیز روسیه از اتکاء به غرب انتشار یافت.

این نامه در شرائطی منتشر شد که اتحاد جماهیر شوروی هنوز به عنوان یک مجموعه برقرار بود، جنگ سرد خاتمه نیافته بود، دیوار برلین به عنوان نماد جدائی شرق و غرب، فرو نریخته بود و حاکمیت کمونیسم بر قانون اساسی شوروی و بر مقدرات مردم در جمهوری های این کشور، هنوز برقرار بود.

با این حال امام خمینی در نامه عبرت‌آموز خویش به گورباچف از صدای شکسته شدن استخوانهای کمونیسم سخن به میان آورد و وی را از روی آوردن به غرب برای حل مشکلات اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی برحذر داشت.

پیام امام‌خمینی در ۱۳ دی ۱۳۶۷ توسط هیأت منتخب ایشان مرکب از آیت‌الله جوادی آملی، محمدجواد لاریجانی و خانم مرضیه حدیده‌چی‌ دباغ، در مسکو به گورباچف تحویل گردید.

گورباچف نیز هشت هفته بعد در روز هفتم اسفندماه پاسخ رسمی خود را توسط «ادوارد شوارد نادزه» وزیر خارجه وقت شوروی، در تهران تسلیم امام‌خمینی کرد. گورباچف در این پاسخ، برای نامه امام ارج فراوان قائل شده بود ولی از متن جوابیه وی پیدا بود که ابعاد معنوی پیام امام را درک نکرده است. زیرا صرفاً تلاش کرده بود تا از یکسو اقدامات خود در جهت ترویج آزادیهای سیاسی در شوروی را تشریح کند و از سوی دیگر دستاوردهای اقتصادی کمونیسم را از ۱۹۱۷ به بعد توصیف نماید. «ادوارد شوارد نادزه» وزیر خارجه وقت شوروی روز هفتم اسفند ۱۳۶۷ پاسخ گورباچف را در حسینیه جماران به اطلاع امام‌خمینی رساند.

ملاقات شوارد نادزه وزیر خارجه وقت اتحاد جماهیر شوروی  یکی از قدرتمندترین سیاستمداران آن دوران با حضرت امام خمینی(س) برای تسلیم پیام کتبی گورباچف به ایشان از جهات مختلفی قابل بررسی و تحلیل و تعمق است. وقتی وی به دیدار امام آمد و مشاهده کرد کسی که با چنان صلابت و اقتدار آنگونه رهبر یکی از دو ابرقدرت را مورد خطاب قرار داده است، در یک اتاق کوچک در جماران در نهایت سادگی و بدون کمترین تجمل و تشریفات و با طمأنینه و استواری فوق تصور برخورد می‌کند، چنان شگفت‌زده شد و در حیرت فرو رفت که به اقرار حاضرین در بیان مطالب خود دچار مشکل شد. در این نشست در پایان پیام گورباچف که به فارسی ترجمه می‌شد، حضرت امام اظهار کردند که به روح پیام ایشان توجه نشده است.

در این دیدار که آقایان علی‌اکبر ولایتی وزیر امورخارجه، محمدجواد لاریجانی، و علیرضا نوبری حیرانی سفیر وقت ایران در مسکو حضور داشتند، وزیر خارجه شوروی ابتدا پیام کتبی میخائیل گورباچف را به امام‌خمینی تسلیم کرد و سپس اظهار داشت:                         

 از حضرت امام بسیار متشکرم از این فرصتى که براى ملاقات با شما به دست آوردم. مأموریت دارم پیام جوابیه میخائیل سرگئى گورباچف را تسلیم حضرت امام کنم. سعى خواهم کرد به طور خیلى مختصر محتواى این پیام را براى شما عنوان نمایم. ابتدا مى‏خواستم عرض کنم که خود واقعیات تبادل پیامها بین رهبران کشور ما یک پدیده منحصر به فرد در روابط فیما بین است. اعتقاد ما بر این است که شرایط پیش آمده است تا روابط فیمابین دو کشور ما وارد یک مرحله کیفى جدیدى ،براى همکاریها در تمامى زمینه ‏ها شود.

آقاى گورباچف در پیام خود اشاره مى‏کنند که پیام جنابعالى خطاب به دبیر کل کمیته مرکزى حزب کمونیست اتحاد شوروى از مفاهیم فراوان سرشار است.

تمامى اعضاى هیأت رهبرى شوروى متن پیام جنابعالى را مطالعه کردند. شکى نیست که ما در موارد عمده ‏اى اتفاق نظر داریم اما مواردى هم است که ما اختلاف نظر داریم. اما این مهم نیست.

در پیام شما ملاحظات عمیق راجع به سرنوشت بشریت دارد. آقاى گورباچف عقیده دارند که ما در مهمترین مورد اتفاق نظر داریم یعنى انسانها باید یاور یکدیگر باشند تا بشریت فنا ناپذیرى به خود بگیرد. چنانچه انسانها متحد نشوند خطر فاجعه براى بشریت وجود دارد، چون امکانات بالقوه براى به وجود آوردن چنین فاجعه توسط خود انسانها ایجاد شده است.

آقاى گورباچف معتقد است که مبارزه در راه نیل به یک دنیاى عارى از سلاح هسته ‏اى و آزاد از زور وظیفه تمامى ملتهاست.

و اما راجع به سیاست خارجى اتحاد شوروى، هدف ما تعمیم رجحان ارزشهاى مشترک براى تمامى ملتها و برترى این ارزشها بر تمامى منافع دیگر چه طبقه‏اى و چه ملى است.

آقاى گورباچف به شما مى ‏نویسد که حرفهاى امام راجع به حسن نیت رهبرى ایران جهت داشتن روابط حسنه و حسن همجوارى با اتحاد شوروى با واکنش خوب از طرف رهبران شوروى مواجه شده است. ما داراى یک مرز بسیار طولانى هستیم همچون داراى سنن دیرینه مناسبات و روابط فرهنگى بین دو ملت هستیم.

ما اساس خوبى داریم براى استمرار مناسبات ما بر پایه جدید، یعنى بر پایه اصول احترام متقابل، تساوى حقوق و عدم مداخله در امور داخلى یکدیگر.

آقاى گورباچف مى ‏نویسد که در سیاست بین المللى، ما پیرو یک اصل اساسى هستیم یعنى اصل احترام به آزادى انتخاب براى هر انسان و هر ملت. نتیجتاً کشور ما و تمامى ملت ما از انقلاب بزرگ شما حُسن استقبال کرده است. استبداد شاهنشاهى در ایران مردم خود را استثمار کرده و از روش هاى واقعاً بربریت استفاده مى‏ کرده و شرافت و آبروى ملت خود را پایمال کرده براى جلب رضایت نیروهاى خارجى. انقلاب شما انتخاب ملت شما بوده است و ما از این انتخاب همیشه پشتیبانى کرده و مى ‏کنیم.

آقاى گورباچف در پیام خود مى ‏نویسند که ملت ما نیز انتخاب خود را به عمل آورده و این در سال 1917 بود. در رهگذر ما هم مشکلات بزرگى بود و هم موفقیت هاى چشمگیرى بوده هم اشتباهات وخیمى بوده است و نقض حقوق بشر هم بوده که ما این اشتباهات خود را اصلاح مى ‏کنیم و آن را محکوم مى ‏کنیم. على رغم تمامى مشکلات ما از دستاوردهاى خود توانستیم دفاع کنیم چون انتخاب مردم راست بوده است.

مى‏ خواستم به استحضارتان برسانم که مسئله آزادى انتخاب در دستور روز زندگى بین المللى کنونى نیز هست. ما براى خود سؤالى داریم چرا که راه براى ادامه رهگذر پیدا کنیم: آیا این راه ما راه کهنه و دگماتیک باشد یا راه جدید و انقلابى. انتخاب ما به نفع راه دوم است، ما در کشورمان انقلاب داریم، اما یک انقلاب مسالمت ‏آمیز بدون سنگرها و بدون توسل به زور، ما مى‏ خواستیم که حضرت‏ امام بدانند که در کشور ما روند تجدید و بازسازى ادامه دارد. بازسازى اقتصادى و سیاسى، تجدید ارزیابی هاى ما و طرز تفکر ما و تجدید نظریاتى که ما قبلًا داشتیم.

آقاى گورباچف اشاره مى ‏کند که تحولات عظیمى در جهان اخیراً پدید آمده فکر مى ‏کنیم مى‏ شود گفت که ما در آستانه یک نظام جدید اقتصادى و سیاسى قرار داریم.

توافق هاى بسیار مهم به امضا رسیده است یک کلاس از سلاحهاى هسته ‏اى از بین مى‏ رود.

دورنماى خوبى براى از بین بردن سلاح شیمیایى باز شده است و همین طور دورنماى خوبى براى جلوگیرى از تقابل نظامى دولتها، اما این یک هدیه امپریالیستها نیست، این اراده ملتهاست و اراده زمان است.

چاره دیگرى وجود ندارد، مسابقه تسلیحاتى و آوردن آن به فضا منجر به فاجعه بشریت خواهد بود. در مناطق مختلف دنیا مناقشات خونین دارند به پایان مى‏ رسند.

ما از خاتمه جنگ ایران و عراق با صراحت حُسن استقبال مى‏ کنیم، براى همکارى با شما جهت استحکام صلح در خاورمیانه و نزدیک و تمامى جهان آمادگى داریم.

حضور وسیع نظامى در خلیج فارس مورد نگرانى ما است. منظورم حضور نظامى کشورهاى خارج از منطقه است. این پدیده بسیار خطرناک است و باید آن را به اتمام رساند.

ما مى ‏خواهیم با موفقیت در امر حل و فصل عادلانه مناقشه افغانستان نیز با شما همکارى خوبى داشته باشیم، بگذاریم که مردم افغانستان سرنوشت خود را خودشان بدون دخالت از خارج تعیین نمایند.

شوارد نادزه افزود: یک نکته دیگر از پیام آقاى گورباچف ایشان اظهار آمادگى مى ‏کنند براى گسترش همکاریهاى اقتصادى و همکاری هاى ما در زمینه ‏هایى که ما قبلًا همکاری هاى خوبى داشته بودیم.

ما براى برقرارى و ادامه تماسها بین انسانها، نمایندگان محافل اجتماعى و روحانیون نیز آمادگى داریم.

دعوت جنابعالى براى انجام سفر به قم به آگاهى علماى اسلام کشور ما رسید، تردیدى نداریم که آنها از این دعوت جنابعالى استفاده خواهند کرد.

در پایان، فرستاده ویژه رهبر شوروى گفت: این بود محتواى اصلى پیام آقاى گورباچف.

ایشان بهترین آرزوها و سلام خود را به جنابعالى مى ‏رسانند. ایشان خواهان طول عمر جنابعالى به نفع و سعادت ملت ایران هستند.

ان شاء اللَّه سلامت باشند، ولى به ایشان بگویید که من مى‏ خواستم جلوى شما یک فضاى بزرگتر باز کنم.

در خاتمه حضرت امام فرمودند: من مى‏خواستم دریچه ‏اى به دنیاى بزرگ، یعنى دنیاى بعد از مرگ که دنیاى جاوید است را براى آقاى گورباچف باز نمایم و محور اصلى پیام من آن بود. «1» امیدوارم بار دیگر ایشان در این زمینه تلاش نمایند.

حضرت امام از خروج نیروهاى شوروى از افغانستان استقبال کردند، و بر حُسن همجوارى و توسعه مناسبات قوى در ابعاد مختلف در مقابله با شیطنتهاى غرب و خروج نیروهاى بیگانه از خلیج فارس تأکید و آرزو کردند تا مردم شوروى و ایران همیشه در صلح و آرامش زندگى کنند.

(1)- اشاره به پیام معروف امام خمینى خطاب به گورباچف( 11/ 10/ 1367) که در آن فروپاشى کمونیسم را پیش‏بینى کرده و نسبت به درغلتیدن روسیه به دام سرمایه دارى غرب و امریکا هشدار داده ‏اند.

 منبع: صحیفه امام، ج‏21، ص: 298-301 روزنگار زندگی و تاریخ سیاسی اجتماعی امام خمینی(س)، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، ص395

. انتهای پیام /*