پرتال امام خمینی(س): یاداداشت/ آیت الله محمد سروش محلاتی*
سالهاست که این پرسش در ذهن بسیاری از مخاطبان تاریخ اسلام مطرح است که چرا امام حسن(ع) راه صلح را برگزید، اما امام حسین(ع) در برابر ظلم، قیام کرد و فرمود «هیهات منّا الذلة»؟ آیتالله محمد سروش محلاتی در این یادداشت با تکیه بر تفاوت موقعیت تاریخی و مسئولیتهای این دو امام، نشان میدهد که صلح و قیام آنان نه از دوگانگی در هدف، بلکه از تفاوت در شرایط و تکالیف زمانه برخاسته است.علت قیام امام حسین(ع) و صلح امام حسن(ع)
《چرا امام حسن (ع) نگفتند: «هیهات منّا الذلة»؟ فرقش چیست؟ فرق قضیه این است که وقتی امام حسین (ع) «هیهات منّا الذلة» را گفتند، در برابر حکومت بود؛ امام در آن روز یک چهره معترض و انقلابی بود. مسئولیت حکومت با او نبود. مسئولیت تعدادی از اصحاب خودش را داشت.
هفتاد و چند نفر، شب عاشورا چراغ را خاموش کرد و فرمود شما هم بروید. حتی مسئولیت همان تعداد را هم به خودشان واگذار نمود و بیعت را برداشتند. این جایگاه و موقعیت امام حسین (ع) است.
اما موقعیت امام حسن (ع) بعد از شهادت امیرالمؤمنین (ع) به گونهای است که عموم مسلمانان با ایشان بیعت کردند و ایشان در رأس حکومت قرار داشت. میخواهد با معاویه بجنگد، بعضیها موافق و بعضیها مخالف هستند، بعضیها آمادگی دارند و اکثریت آمادگی ندارند.
اینجا وقتی امام حسن (ع) شعار «هیهات منّا الذلة» میدهد، به عنوان امام و پیشوای مسلمین، در این صورت هزینهاش را خودش به تنهایی نمیپردازد، بلکه عموم مردم باید هزینهاش را بپردازند.
آنها در برابر افراد قسیالقلب و خائن مانند بُسر بن ارطاة قرار میگیرند که به شهرها حمله میکنند و دست به غارت میزنند. این مردم آمادگی دارند یا ندارند؟ اگر آمادگی دارند، حضرت میگویند «هیهات منّا الذلة».
اما اگر آمادگی ندارند، حضرت نمیگویند «هیهات منّا الذلة». چون خودش که نمیخواهد هزینه را بدهد، آنها میخواهند هزینه را بپردازند. این مردم آمادگی ندارند. خوب، پس حضرت هم نمیگویند «هیهات منّا الذلة».
ایشان چنین مسئولیتی ندارند. ایشان محاسبه میکنند. ما میایستیم، مقاومت میکنیم، بله به ازای این مقاومت چه فجایع و مصائبی برای مردم اتفاق میافتد؟ و چقدر ظرفیت در جامعه است؟ حضرت محاسبه کردند و بعد به عهده نگرفتند. خیلی تفاوت است. اینجا امام حسین (ع) «هیهات منّا الذلة» میگوید و باید هم بگوید. اما آنجا امام حسن (ع) نمیفرماید «هیهات منّا الذلة». بلکه یک افق دیگری را میبیند.
انقلابیون نیابتی!
شهید مطهری میگوید: «امام حسن (ع) متصدی خلافت بود و مسئول جان و مال و ناموس مردم، از أقصی بلاد شرق تا غرب و شمال و جنوب اسلامی. ادامه مقاومت در برابر معاویه یعنی جان صدها هزار سرباز و عادی و غیرنظامی را در مقابل هجومها و شبیخونهای معاویه به خطر انداختن. پس نهایت مقاومت امام حسن (ع) کشته شدن خودش نبود، فنای تدریجی سربازان و مخاطره مردم غیرنظامی بود. اما امام حسین (ع) یک معترض بود، یک آمر به معروف و ناهی از منکر در مقابل متصدیان و مسئولان امر.
او فقط مسئول جان خود و فرزندان و اصحاب بیعت کننده خود بود. به همین دلیل در شب عاشورا مسئولیت آنها را هم از خود برداشت تا آنها به حساب او کشته نشوند. اساساً معنی ندارد که یک فرد به نیابت دیگران انقلاب کند و این تفاوت عظیم موقف امام حسن و امام حسین (ع) علیهماالسلام است. امام حسن (ع) در موقف یک مقام مسئول حفظ جان مردم و مال مردم است و امام حسین (ع) در موقف یک منتقد و معترض که قیام و مقاومتش برای دیگران هیچ گونه خطر ناخواسته ایجاد نمیکند».
امام حسین (ع) در اینجا باید بایستد و بگوید «هیهات مناالذلة». یک معترض، یک منتقد حق اعتراض دارد. در برابر ظلم بایستد، سازش نکند، همه سرمایه خود را هم بدهد، زجر و شکنجه و حبس و حصر و... و شعارش هم «هیهات مناالذلة» باشد. اما آن کسی که در رأس قدرت قرار میگیرد و میخواهد از جان و مال مردم صیانت بکند، او به راحتی نمیتواند بگوید «هیهات مناالذلة». او باید ببیند که آمادگیها چقدر است، هزینهها چقدر است.》
* کتاب،عقلانیت در عاشورا، نشر میراث اهل قلم، چاپ دوم ۱۳۹۶، ص ۳۲تا ۳۴
.
انتهای پیام /*