کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره)
درآمد
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: کتاب فارسی

محل نشر : قم

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1382

زبان اثر : فارسی

درآمد

‏ ‏

‏ ‏

درآمد

‏ ‏

‏فرهنگ، تمدن و حیات انسانی بیش از هر چیز، مدیون حضور و فداکاری فرزانگانی‏‎ ‎‏است که با اندیشه و عمل خویش، همچون مشعلی فروزان فرا روی جامعه قرار گرفته اند‏‎ ‎‏و آنان را به خارج شدن از ظلمتِ جهل و شهوت و وارد شدن به نور دانش و پاکی و‏‎ ‎‏پارسایی فرا می خوانند. بدون تردید در این میان، سهم آنانی که خود در به دست آوردن‏‎ ‎‏کمالات علمی و عملی سرآمدند، بیش تر است. به راستی، اگر نهضت انبیای الهی و مشعل‏‎ ‎‏فروزان رهروان آنان، جوامع بشری را گرمی و روشنی نمی بخشید، آیا زندگی بشریت در‏‎ ‎‏سایۀ حکومت قدرتمندان هواپرست و خودخواهان غیرمهذّب، جز مردابی متعفّن و آکنده‏‎ ‎‏از ظلم و ستم، تصویر دیگری می یافت؟‏

‏امام خمینی ‏‏قدس سره‏‏ در شرایطی، یک تنه مشعل هدایت امت اسلامی را به دست گرفت که‏‎ ‎‏کم تر کسی باور می کرد که انوار تابناک این مشعل، روزگاری اقصی نقاط جهان را درنوردد‏‎ ‎‏و در پس سال ها و قرن ها یأس و ناامیدی، عاشقان حقیقت و رهروان طریقت را امیدی‏‎ ‎‏دوباره بخشد. آری، به راستی فیض انفاس قدسی و دم مسیحایی این رهرو خستگی ناپذیرِ‏‎ ‎‏وادی عشق، بر جان مردۀ بشریت، حیاتی دوباره بخشید و اعجازگونه، شب سیاه ظلم‏‎ ‎‏و  خفقان را به صبح عدالت و آزادی رسانید و جان های بسیاری را به سوی وصل‏‎ ‎‏جانان  کشانید.‏

‏این همه هدایت و برکت، از دهۀ پایانی عمر امام به جامعه رسید؛ دورانی که در‏‎ ‎‏حقیقت، دهۀ «شهود» و «رهبری» ایشان که برخاسته از دهۀ «غیب» و «عرفان و اخلاق»‏‎ ‎‏امام خمینی است. گرچه روزگار شاگردپروری و دوران مرجعیّت و ایام سخت مبارزه و‏‎ ‎‏تبعید و هجرت نیز، هر کدام سهم خاص خویش را داشتند.‏

‏آری، گرچه او شخصیتی جامع الاطراف بود و در علوم متعددی تبحّر داشت و کمالات‏

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 8مقالات اخلاقی (1)صفحه 7

‏علمی را با فضایل و ملکات اخلاقی و عملی جمع کرده بود، اما تأثیر ویژۀ دوران تهذیب و‏‎ ‎‏اخلاق و عرفان، در شخصیت ایشان درخششی در خور توجه دارد؛ به گونه ای که تحلیل‏‎ ‎‏شخصیت امام جز از منظر اخلاق و عرفان، راه به جایی نمی برد.‏

‏در دهه ای که از تألیف کتاب ‏‏مصباح الهدایه‏‏ (27 سالگی امام) آغاز و تا نگارش کتاب‏‎ ‎‏سرّ الصلاة‏‏ (38 سالگی امام) ادامه یافت، شخصیتی پدید آمد که مراتب سلوک را چنان طی‏‎ ‎‏کرد که به حق، قهرمان اسفار اربعه شد. گرچه در سلسلۀ عارفان محقق جای گرفت، ولی‏‎ ‎‏برخلاف بسیاری از آنان، در سیر «من الخلق الی الحق» متوقف نگشت و برای اصلاح‏‎ ‎‏زندگی انسان و حاکمیت قانون خدا، به سیر «بالحق فی الخلق» رسید.‏

‏عرفان وی، نه تنها مایۀ انزوای عارف نشد که سبب نجات جامعه از انزوا گردید و‏‎ ‎‏انسان هایی را تربیت کرد که عابدان شب و شیران روز گردیدند. گرچه خاطرۀ خوش‏‎ ‎‏جلسات تدریس اخلاق امام در مدرسۀ فیضیه و تربیت شاگردان سالک، جز در کام‏‎ ‎‏حاضران محضرش، در آن سالیان دور، تکرار نشد، اما کوله باری از فضایل و معارف، با‏‎ ‎‏وی همراه بود و عطر دل انگیزش شمیم جان را سرمست می کرد و گاه گاهی نیز لب‏‎ ‎‏به سخن می گشود و خمیرمایۀ خویش را ظاهر می ساخت:‏

‏عزیزم ‏‏[‏‏ احمد! ‏‏]‏‏ کلام در سفر از خلق به حق، و از کثرت به وحدت، و از ناسوت به‏‎ ‎‏مافوق جبروت است، تا حد فنای مطلق که در سجدۀ اول حاصل شود، و فنای از فنا که‏‎ ‎‏پس از صحو، در سجدۀ دوم حاصل گردد. و این تمام قوس وجود است «من الله » و‏‎ ‎‏«إلی  الله ». و در این حال، ساجد و مسجودی و عابد و معبودی در کار نیست؛ ‏‏«‏هُوَ الْأوَّلُ‎ ‎وَالاْخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْباطِنُ‏»‏‏.‏‎[1]‎

‏بگذاریم و بگذریم.‏

‏ ‏

‏یک عمر هزار ساله باید‏   ‏تا من یکی از هزار گویم‏

‏ ‏

‏*            *           *‏

‏در این میان کنگرۀ اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی ‏‏قدس سره‏‏، با هدف تبیین و تحقیق‏

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 8مقالات اخلاقی (1)صفحه 8

‏هرچه بیش تر اندیشه ها و سیرۀ عملی امام در عرصۀ اخلاق و عرفان، در سال 1380 کار‏‎ ‎‏خود را آغاز کرد. دلیل انتخاب این موضوع، در پرده ماندن نسبی اندیشه های اخلاقی ـ‏‎ ‎‏عرفانی امام در عرصۀ تحقیق و پژوهش و نیاز جدّی جامعه به تقویت معنویت و پیروی از‏‎ ‎‏سلوک عرفانی آن عارف فقیه بود. در سال های 1374 و 1378، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار‏‎ ‎‏امام خمینی ‏‏رحمه الله‏‏ توفیق یافت که با برگزاری دو کنگرۀ عظیم، به اندیشه های فقهی و‏‎ ‎‏اندیشه های سیاسی و حکومتی امام بپردازد، اما تا آن زمان، عرصۀ اخلاق و عرفان به طور‏‎ ‎‏عمده به دست پژوهش سپرده نشده بود.‏

‏در طول دو سال از آغاز تصویب موضوع کنگره در شورای عالی مؤسسۀ تنظیم و نشر‏‎ ‎‏آثار حضرت امام خمینی ـ قم، تا زمان برگزاری، فعالیت های علمی متعددی به انجام‏‎ ‎‏رسید؛ مجموعۀ مقالات علمی، مجموعۀ مصاحبه های علمی، تهیۀ متون عرفانی و اخلاقی‏‎ ‎‏دربارۀ اندیشه های امام خمینی، مأخذشناسی، انتشار چند شماره از نشریۀ اشراق و‏‎ ‎‏گردآوری نامه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی، الهی نامه و نیایش نامۀ امام خمینی و‏‎ ‎‏تألیف بعضی از کتاب های مستقل دیگر، از جملۀ این فعالیت ها است.‏

‏در تولید و ساماندهی این آثار، قبل از هر چیز، از بذل محبت و مشارکت علمی اساتید‏‎ ‎‏و فضلای بزرگوار حوزۀ علمیه و استادان و دانشجویان فرهیختۀ دانشگاه بهره بردیم.‏

‏فعالیت های این کنگره با اشراف تولیت محترم آستان مقدس امام خمینی ‏‏رحمه الله‏‏، ‏حضرت‎ ‎حجة الاسلام والمسلمین حاج سیدحسن خمینی ‏و با حُسن تدبیر مسئول محترم مؤسسۀ‏‎ ‎‏تنظیم و نشر آثار امام خمینی ‏‏قدس سره‏‏، جناب حجة الاسلام والمسلمین حاج محمد علی انصاری‏‎ ‎‏و قائم مقام ایشان جناب آقای حاج حمید انصاری آغاز گردید.‏

‏بدون تردید اشراف علمی شیخنا الاستاد ‏حضرت آیة الله جوادی آملی، دبیرکل محترم‎ ‎کنگره ‏و ارشادات ایشان، بر اتقان و اعتبار علمی کنگره افزود؛ گرچه با توجه به اشتغالات‏‎ ‎‏علمی و فرصت محدود ایشان مسئولیت مقالات از جهت نظریه پردازی، به عهدۀ‏‎ ‎‏نویسندگان و از جهت اعتبار علمی و رعایت موازین تحقیقی، به عهدۀ کمیتۀ علمی است.‏

‏همراهی و مشارکت اعضای محترم شورای عالی کنگره و هیأت علمی بررسی مقالات‏‎ ‎‏و به ویژه مساعدت های برادر گرامی، جناب حجة الاسلام والمسلمین مهدی مهریزی،‏

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 8مقالات اخلاقی (1)صفحه 9

‏سرپرست محترم مؤسسه در قم، رفیق راه گردید.‏

‏اگر همکاری مسئولان واحدهای مختلف کنگره (جذب مقالات، مصاحبه، خدمات‏‎ ‎‏تحقیق و نشریه) و مساعدت های نیروهای واحدها و بخش های مختلف (ویراستاری‏‎ ‎‏علمی، ادبی، نمونه خوانی، تایپ و...) نبود، آثاری که به ثمر رسیده است، به سامان‏‎ ‎‏نمی رسید. در این جا از همۀ عزیزان تقدیر و تشکر می نماییم و برای همۀ آنان آرزوی‏‎ ‎‏توفیق روز افزون داریم.‏

‏آنچه پیش رو دارید یکی از مجلدات مجموعۀ مقالات علمی کنگره می باشد. به طور‏‎ ‎‏کلی، مجموعۀ مقالات کنگره در هشت جلد (از شمارۀ 4 تا 11  مجموعۀ آثار کنگره) و با‏‎ ‎‏عناوین عرفان نظری، عرفان عملی، اخلاق فردی، اخلاق اجتماعی و میراث معنوی،‏‎ ‎‏منتشر می شود.‏

‏پیشاپیش از همۀ نویسندگانی که مقالات آنان زینت بخش مجموعۀ مقالات کنگره‏‎ ‎‏شده است، صمیمانه تشکر می شود و امیدواریم از رهگذر تلاش های علمی صاحب‏‎ ‎‏نظران، زمینۀ آشنایی و تدبر هرچه بیش تر در آثار عرفانی و اخلاقی امام، فراهم شود.‏

‏ ‏

کاظم قاضی زاده

‏مسئول کمیتۀ علمی کنگره‏

‏ ‏

‎ ‎

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 8مقالات اخلاقی (1)صفحه 10

  • .  صحیفۀ امام، ج 20، ص 154 ـ 155.