کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره)
دسته‌بندی مسائل اخلاقی
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: مقاله

پدیدآورنده : قوامی، سید صمصام الدین

محل نشر : قم

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1382

زبان اثر : فارسی

دسته‌بندی مسائل اخلاقی

‏ ‏

‏ ‏

‏ ‏

  دسته بندی مسائل اخلاقی

حجة الاسلام و المسلمین سید صمصام الدین قوامی

‏ ‏

‏ ‏

‏سابقه دسته بندی مسائل اخلاقی به ارسطو باز می گردد. تقسیم بندی بر‏‎ ‎‏اساس تنوع قوای نفسی و بر اساس مبادی نفسانی افعال و بر اساس‏‎ ‎‏متعلقات افعال اخلاقی، تقسیم بندی رایج در اندیشۀ ارسطو است. نوعی‏‎ ‎‏از فضایل که فضیلت عقلانی است مانند حکمت و فرزانگی از آن جهت که‏‎ ‎‏عقل در اساس و شالوده آن بسیار مهم است در برابر فضایل اخلاقی مانند‏‎ ‎‏شجاعت و عفت است. فضایل عقلانی از آموختن و تفکر حاصل می شود،‏‎ ‎‏ولی فضایل اخلاقی از عادت و ملکه حاصل می شود. ارسطو سه عامل را‏‎ ‎‏در فضیلت موثر می داند طبیعت، عادت یا ملکه و عقل؛ دانشمندان به‏‎ ‎‏پیروی از ارسطو و بعضا افلاطون از دیدگاه آنها تبعیت کرده اند، اما در میان‏‎ ‎‏متأخرین به ویژه حضرت امام خمینی مسائل اخلاقی  با شیوه دیگر‏‎ ‎‏تقسیم بندی می شود. اگر از میان کتب منتشره اخلاقی ایشان به اربعین‏‎ ‎‏حدیث مراجعه کنیم و آن را ملاک تقسیم بندی قرار دهیم، به نکاتی نو‏‎ ‎‏خواهیم رسید این نظریات گاهی بر نظریه متقدمین قابل تطبیق است و‏‎ ‎‏گاهی از نوآوری حکایت می کند.‏

‏نظریه اعتدال که از ارسطو به بعد به اعتدال طلایی شهرت یافته‏‎ ‎‏هماهنگ با متاخرین از علماست. امام راحل، در شرح حدیث 24، این‏‎ ‎‏نظریه را پذیرفته و هماهنگی آن را با منبع عصمت اثبات می کند. امام در‏‎ ‎‏شرح حدیث اول خود، که جهاد اکبر است در فصل قوای باطنیه قوای ثلاثه‏‎ ‎

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 15چکیده مقالات کنگرهصفحه 46

‏شهویه، غضبیه و واهمه را مربوط به موجود، در نشئه دوم، یعنی عالم‏‎ ‎‏متوسط بین العالمین می داند. با یک دقت نظر می توان سازماندهی اخلاق‏‎ ‎‏امام را بر اساس تثلیث فرض کرد.  تقسیم علوم به آیه محکمه و فریضه‏‎ ‎‏عادله و سنت قائمه، که تطبیق با احادیث دارد. دوّم در همین اخلاق تقسیم‏‎ ‎‏مراتب نفس است و سوم تقسیم قوای نفس به شهویه و غضبیه و واهمه‏‎ ‎‏است که جایگاه این تثلیث در ضلع وسط از تثلیث دوم است که عالم باطن،‏‎ ‎‏یعنی عالم برزخ می باشد.‏

‏ ‏

‎ ‎

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 15چکیده مقالات کنگرهصفحه 47