کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره)
اسفار اربعه از منظر امام خمینی و یا سفرهای معنوی و سلوک عرفانی
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: مقاله

پدیدآورنده : شاه نظری، جعفر

محل نشر : قم

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1382

زبان اثر : فارسی

اسفار اربعه از منظر امام خمینی و یا سفرهای معنوی و سلوک عرفانی

‏ ‏

‏ ‏

  اسفار اربعه از منظر امام خمینی و یا سفرهای معنوی و‎ ‎سلوک عرفانیحجة الاسلام والمسلمین دکتر جعفر شاه نظری

‏ ‏

‏ ‏

‏نویسنده در این مقاله می کوشد با بررسی سلوک عرفانی در سفرهای‏‎ ‎‏چهارگانه از منظر امام و تطبیق آن با دیگر انظار و آرای عرفا بپردازد.‏

‏حضرت امام خمینی در تبیین این چهار سفر معنوی دیدگاهی را ارائه‏‎ ‎‏داده اند که با انظار دیگر عارفان تفاوت دارد. سفر اول، از نظر امام‏‎ ‎‏خمینی(ره) عبارت است از: خلق به حق مقید، نه حق مطلق به این طریق‏‎ ‎‏که سالک حجاب هایی را که جنبه یلی الخلقی دارد از میان بر می دارد و‏‎ ‎‏جمال حضرت حق را به واسطه ظهور فعلی حضرت حق در عالم وجود‏‎ ‎‏مشاهده می کند و این ظهور فعلی در حقیقت ذات است در مراتب هستی و‏‎ ‎‏این همان جنبه یلی الخلقی است.‏

‏سفر دوم، سالک فی الله از نظر امام خمینی در این سفر سیر از حق مقید‏‎ ‎‏وجه حق به حق مطلق دارد در این سفر هویات و جودیه در نزد سالک‏‎ ‎‏مضمحل گشته و تعینات خلقی به طور کلی در نظر او مستهلک می شود و یا‏‎ ‎‏ظهور وحدت تام، قیامت کبری برای او برپا می گردد، و حق تعالی به مقام‏‎ ‎‏واحدیت برای او تجلی می کند، در اینجاست که اگر سالک از انانیت او‏‎ ‎‏چیزی باقی مانده باشد شیطانی که در جان اوست به صفت ربوبیت ظهور و‏‎ ‎‏شطح از او می زند.‏

‏سفر سوم، از منظر امام خمینی عبارت است از، سفر از حق، یعنی سفر‏‎ ‎‏حضرت احدیت جمعی به حضرت اعیان ثابته در این سفر حقایق اشیاء و‏‎ ‎‏کمالات آنان و کیفیت ترقی آنان به مقام نخستین شان و بازگشت آنان به‏‎ ‎‏وطن اصلی شان برای اومنکشف می گردد و در این سفر است نمی تواند‏‎ ‎


مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 15چکیده مقالات کنگرهصفحه 144

‏پیامبر باشد و حق تشریع ندارد، زیرا هنوز به سوی خلق در نشأت عینی باز‏‎ ‎‏نگشته است. برخلاف نظر سایر عارفان که سفر سوم را از حق به سوی‏‎ ‎‏خلق دانسته و سلوک را در مراتب افعال می دانند و سالک در عوالم‏‎ ‎‏جبروت، ملکوت، و ناسوت مسافرت می کند و نصیبی از نبوت برای او‏‎ ‎‏حاصل می شود، ولی مقام تشریع  برای او نیست، اما وفق نظر امام‏‎ ‎‏خمینی(ره) سفر سوم سیر از خلق به خلق، به واسطه حق است، یعنی‏‎ ‎‏سالک از حضرت احدیت جمعیه و ذات مطلق و جامع جمیع کمالات که‏‎ ‎‏تمام اسما و صفات در آن مستهلک است و به سوی حضرت اعیان ثابته‏‎ ‎‏سیر می کند.‏

‏سفر چهارم، از نظر امام خمینی عبارت است از: سفر از خلقی که همان‏‎ ‎‏حق است، یعنی از حضرت اعیان ثانیه به سوی خلق، یعنی به سوی اعیان‏‎ ‎‏خارجی به وسیله حق، یعنی به وجود حقانی خودش در حالی که در همه‏‎ ‎‏چیز جمال حق را مشاهده می کند و مقاماتی را که اعیان خارجی در نشئت‏‎ ‎‏علمی دارد می شناسد و از کیفیت وصول آنها به وطن اصلی شان آگاه است‏‎ ‎‏در این سفر است که دین و شریعت و احکام ظاهری بدنی  و احکام باطنی‏‎ ‎‏قلبی جعل می کند بر خلاف نظر دیگر عارفان که سفر چهارم را سفر از‏‎ ‎‏خلق به سوی خلق به وسیله حق می دانند و سالک مخلوقات و آثار و لوازم‏‎ ‎‏آنها را مشاهده می کند و سودها و زیان آنها را می داند و موانع سیر را‏‎ ‎‏می شناسد، پس طبق این نظر، سیر سالک در مخلوقات است، لیکن سیر به‏‎ ‎‏وسیله حق است، اما بنا بر نظرامام خمینی، سیر از خلقی که همان حق‏‎ ‎‏است، یعنی اعیان ثابته به سوی خلق و اعیان خارجی  است و این سیر به‏‎ ‎‏وسیله حق است چرا که سالک در همه چیز جمال حق را مشاهده می کند و‏‎ ‎‏بازگشت سالک به سوی خلق به وجود الهی است. در پایان مقاله نیز به‏‎ ‎‏انظار عارفان و حکیمان در بیان اسفار معنوی اشارتی رفته است.‏

‏ ‏

‎ ‎

مجموعه آثار کنگره اندیشه های اخلاقی ـ عرفانی امام خمینی (ره) ـ جلد 15چکیده مقالات کنگرهصفحه 145