کتاب خمس
4ـ خمس منفعت کسب
کسر نشدن مالی که خمس ندارد ...
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

کسر نشدن مالی که خمس ندارد ...

احکام خمس / آنچه که خمس در آن واجب است

نوع ماده: کتاب فارسی

پدیدآورنده : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368

محل نشر : تهران

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1392

زبان اثر : فارسی

کسر نشدن مالی که خمس ندارد ...

کسر نشدن مالی که خمس ندارد ـ ولی در مؤونه صرف شده ـ از درآمد سال

[سؤال 4715]‏ ‏ ‏ 2297‏

‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏

‏دفتر استفتائات حضرت امام خمینی، مدّ ظله العالی‏

‏احتراماً به سؤالات زیر پاسخ بفرمایید:‏

‏1. از پول نقدی که از سال قبل تخمیس شده و جداگانه نگه داشته ام، مبلغی خرج‏‎ ‎‏کرده ام و یا به کسی قرض داده ام. در صورتی که همزمان با آن، پول دیگری از درآمد‏‎ ‎‏سال برای خرج در حساب بانکی داشته ام که مقدور و فرصت نبوده از آن برداشت‏‎ ‎‏کنم. اکنون از موجودی درآمد سال که هنوز تخمیس نشده می توانم معادل مبلغ خرج‏‎ ‎‏شده به جای وجه خمس داده شده بگذارم؟ و نیز پول خمس داده شده ای را که قرض‏‎ ‎‏داده بودم و مسترد نموده اند، ولی با پول درآمد سال مخلوط و خرج شده است‏

استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 398

‏می توانم از محل درآمد سال به جای آن بگذارم؟‏

بسمه تعالی، پول مخمس خرج مؤونه سال شده از درآمد سال کسر نمی شود، بلکه از درآمد سال هرچه آخر سال زیاد مانده خمس دارد.

‏2. چنانچه شخصی که خمس نمی دهد و یا اعتقاد ندارد و یا شخصی که اصلاً مسلمان نیست دعوت‏‎ ‎‏به صرف غذایی بنماید و مدعو ناگزیر از قبول دعوت باشد، در صورت خوردن غذای وی بایستی‏‎ ‎‏خمس غذای صرف شده را بدهد؟‏

بسمه تعالی، دادن خمس در صور ذکر شده لازم نیست، مگر در صورتی که صاحب غذا معتقد به وجوب خمس باشد و یقین به وجود خمس در غذا داشته باشید.

‏3. پولی را که شخص برای نگهداری و خرج نکردن (نه به نیت سود و بهره) و یا پولی را که از کسی نزد‏‎ ‎‏ماست، و می خواهیم تلف نشود در بانک می گذاریم. بانک نیز طبق مقررات خود در پایان سال‏‎ ‎‏درصدی به عنوان بهره به آن افزوده می کند. آیا تصرف آن مبلغ بهره بلا مانع است؟ ‏

بسمه تعالی، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جایز نیست.

[سؤال 4716]

‏4. به موجودی پایان سال که شامل نقدی و جنسی (منظور از جنسی مازاد کالایی‏‎ ‎‏است که جهت مصرف خانگی از قبیل خواروبار و غیره در ظرف سال خریداری‏‎ ‎‏شده اند یا از سال های قبل در منزل باقیمانده اند) است، خمس تعلق گرفته است و‏‎ ‎‏قاعدتاً مازاد موجودی نقدی و جنسی بعد از پرداخت خمس جزء موجودی تخمیس‏‎ ‎‏شده محسوب می شود. آیا معادل بهای موجودی جنسی را می توان از درآمد سال بعد‏‎ ‎‏(سال جاری) پول برداشته و به موجودی نقدی تخمیس شده واریز نمود؟‏

بسمه تعالی، معادل قیمت کالای مصرفی مخمس، از درآمد سال بعد کسر نمی شود ولی می تواند آن را بفروشد و از درآمد سال، کالای مصرفی مورد حاجت را دوباره تهیه کند.

‏5. شخصی در ظرف سال به تدریج وجوهاتی بابت خمس و یا سهم امام علیه السلام پرداخته است ولی در‏‎ ‎‏پایان سال خمسی محاسبه کرده و فهمیده که بیشتر از مبلغ متعلقه شرعیه پرداخته است. آیا مبلغ مازاد‏

استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 399

‏را می توان به حساب بدهکاری شرعیه سال بعد منظور و محسوب نمود؟‏

بسمه تعالی، پرداختی زاید را نمی توان برای بدهی سال بعد که پیش می آید منظور نمود.

[سؤال 4717]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 7135

‏3. کسی که حساب سال خود را کرده و مبلغ ده هزار تومان پول مخمس دارد، در‏‎ ‎‏ضمن سال که احتیاجش به این مبلغ افتاد در زندگی خرج و صرف کند و در اواخر‏‎ ‎‏سال یک منفعتی ببرد آیا می تواند به مقدار پول مخمس را که خرج نموده از منفعت‏‎ ‎‏کسر کند و باقی را حساب نماید؟‏

بسمه تعالی، نمی تواند از منفعت کسر کند.

[سؤال 4718]‏ ‏ ‏ 2298‏

‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏

‏در توضیح المسائل از مسأله 1785 استفاده می شود که اگر غیر از سرمایه چیزهای‏‎ ‎‏دیگری مثل خوراکی دارد، که در سال قبل خمس آن ها را داده و در سال بعد آن ها را به‏‎ ‎‏مصارف روزانۀ خود مثل خوردن و غیره می رساند، نمی تواند از منافع سال بعد به‏‎ ‎‏همان مقدار کسر کند و خمس منافع را فقط بدهد بلکه تمام خمس دارد و در یکی از‏‎ ‎‏استفتاهایی که از محضر مبارک حضرت آیت اللهی شد، چنین آمده بود که می شود‏‎ ‎‏کسر کرد و خمس ندارد. تقاضا می شود که فتوای فعلی را امر بفرمایید مرقوم فرمایند.‏

بسمه تعالی، در فرض مذکور کسر نمی شود و باید خمس بدهد.

[سؤال 4719]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2168

‏2. حساب تخمیس شده ـ اعمّ از جنسی و نقدی ـ چنانچه بعد از حساب، صرف و‏‎ ‎‏خرج شد و به طور کلّی چیزی از آن نماند، آیا سال آینده، شخصی که حساب سال‏‎ ‎‏دارد می تواند حساب جنسی و نقدی خرج و صرف شده را از جمع حساب سال آینده‏‎ ‎‏کسر کند یا خیر؟‏

بسمه تعالی، نمی تواند کسر نماید. 


استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 400

[سؤال 4720]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2107

‏2. اگر کارمند با وجود درآمد جدید (حقوق ماهانه) و یا به فرض که هنوز اجرتی‏‎ ‎‏دریافت نکرده، از پول مخمس شده، برای نیازمندی های روزانه استفاده نماید،‏‎ ‎‏می تواند در آخر سال از مازاد به جای آن ها بگذارد؟‏

بسمه تعالی، از درآمد سال، جبران مخارجی را که با پول دیگر صرف کرده، جایز نیست.

[سؤال 4721]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2107

‏4. اگر اجناس خوراکی مخمس شده را به تدریج مصرف نماید، آیا می تواند معادل‏‎ ‎‏آن ها را در آخر سال از اجناسی که خریده، کنار بگذارد یا پول آن ها را از مازاد سال کم‏‎ ‎‏نماید؟‏

بسمه تعالی، حکم مسأله دوم را دارد.

[سؤال 4722]‏ ‏ ‏ 2299‏

‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏

‏دفتر محترم حضرت آیت الله‌ العظمی رهبر عظیم الشأن امام خمینی، مدّ ظله العالی‏

‏1. سابقاً علی المعمول، حساب سال اشخاصی را می کردیم مثلاً تمام مازاد او از نقد‏‎ ‎‏و طلب و خواروبار و غیره ده هزار تومان می شد دو تومان آن را بابت خمس‏‎ ‎‏می گرفتیم و هشت تومان آن را به نام سرمایه برای او قرار می دادیم و سال بعد از کلیه‏‎ ‎‏تخمیس شده سال قبل با عواید سال بعد ده تومان می شد هشت تومان آن را به عنوان‏‎ ‎‏سرمایه از باقی منها کرده و خمس آن دو تومان را می گرفتیم آیا رأی حضرت رهبر بر‏‎ ‎‏خلاف این است؟ بیان فرمایید.‏

بسمه تعالی، نسبت به کسانی که سرمایۀ آن ها در گردش کسب و تجارت است حکم همان است؛ ولی اشخاصی که مزد و حقوق ماهانه می گیرند در صورتی حکم مذکور جاری است که مبلغ تخمیس شده خرج نشده باشد.


استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 401

‏2. کسی که مقداری از ساختمانش اضافه از حاجت بوده و حساب کرده و خمس آن را داده و باقی آن را‏‎ ‎‏جزو سرمایه قرار داده بعداً بعضی از اتاق های اضافی، مورد نیازش شده؛ نسبت به آن چه تکلیفی دارد؛‏‎ ‎‏آیا قیمت آن را از سرمایه کسر کند یا نه؟‏

بسمه تعالی، سؤال مفهوم نشد.

‏3. کسی به چیزی که نیاز دارد تهیه نموده مثل این که پارچه خریده، ولی لباس هنوز ندوخته یا در‏‎ ‎‏تحویل خیاط است یا مثل عینک در مغازۀ عینک سازی است، سال خمسی سر رسیده آیا خمس دارد‏‎ ‎‏یا  نه؟‏

بسمه تعالی، در فرض سؤال، خمس واجب نیست.

‏4. ماشین مخصوص سواری و رادیو ضبط و تلویزیون از مؤونه است یا خمس دارد؟‏

بسمه تعالی، در حد شأن و نیاز از مؤونه محسوب است.

‏5. پولی که به بانک ریخته جهت حج یا زیارت دیگر و هنوز نوبت نرسیده سال خمسی رسیده، خمس‏‎ ‎‏دارد یا نه؟‏

بسمه تعالی، پول زیارت در فرض، خمس دارد و همچنین پول حج در صورتی که در سال اول استطاعت اقدام کرده و در آن سال نوبه به او داده نشده.

‏6. با داشتن قرض اقساطی در صورت استطاعت، حج واجب است یا نه؟‏

بسمه تعالی، اگر علاوه بر مخارج حج بتواند بعد از برگشتن مخارج خود را به اضافۀ دادن اقساط وام، از درآمد کسب تأمین نماید، حج واجب است.

‏7. پهلوی زن را می شکافند و بچه را می گیرند؛ خونی که از همان شکاف بیرون آمده نفاس است یا نه؟‏

بسمه تعالی، اگر خون ولادت است نه مربوط به عمل جراحی، نفاس محسوب است.

[سؤال 4723]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 31

‏3. سال گذشته شش هزار تومان (بابت سی هزار تومان مازاد) خمس و وجوهات‏‎ ‎‏پرداخت نموده بودم؛ آیا مازاد موجودی فعلی بنده باید نسبت به سی هزار تومان‏‎ ‎‏حساب شود یا نسبت به 24000 تومان؟‏

بسمه تعالی، هر مقدار که بعد از تخمیس باقیمانده و سر سال موجود است، استثنا می شود و مازاد بر آن خمس دارد.


استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 402

[سؤال 4724]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2050

‏3. کسی که درآمد خود را در بانک می گذارد (یا در صندوقی) و هرچه هم لازم‏‎ ‎‏دارد از آن می گیرد و آخر سال، خمس باقیمانده را می پردازد و سال های بعد هم به‏‎ ‎‏همین ترتیب عمل می کند و آخر هر سال، خمس تفاوت موجودی آن سال را با سال‏‎ ‎‏قبل می پردازد آیا کفایت می کند؟‏

بسمه تعالی، عمل به نحو مزبور کافی است.

[سؤال 4725]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2593

‏3. در رسالۀ جناب عالی مذکور است: «اگر چنانچه شخصی دو مال یکی مخمس و‏‎ ‎‏دیگری غیر  مخمس داشته باشد، می تواند مخارج سال خود را فقط از مال‏‎ ‎‏غیر  مخمس بپردازد». در این صورت بفرمایید آیا به صرف نیت، این دو مال جدا‏‎ ‎‏می شوند یا خیر؟ و در صورت منفی بودن جواب، راه جدا کردن این دو مال در‏‎ ‎‏صورتی که مخلوط شده باشند که البته مقدارشان معلوم است، چیست؟‏

بسمه تعالی، مالک می تواند مال مخمس خود را جدا بگذارد و مؤونۀ خود را از درآمد وسط سال صرف نماید و مجرّد نیت کافی نیست.

[سؤال 4726]‏ ‏ ‏  ‏---->‏ ‏ 2673

‏2. من ده هزار تومان پول دارم که خمس آن را پرداخته ام و هم اکنون آن را در بانک‏‎ ‎‏قرض الحسنه قرار داده ام و در کنار آن از درآمد سالانه ام پولی که درمی آورم مقداری‏‎ ‎‏خرج می کنم و بقیه اش را پس انداز می کنم. حال آیا می شود بر این نیت باشم که سر‏‎ ‎‏سال خمس پولی را بدهم که هم از آن خرج کرده ام و هم جدای ده هزار تومان‏‎ ‎‏پس انداز کرده ام و منظورم کلاً این است که در طی سال خرجی را که می کنم و خمسی‏‎ ‎‏که می خواهم سر سال بدهم از ده هزار تومان نباشد؛ آیا چنین چیزی ممکن است؟ و‏‎ ‎‏خواهش می کنم که اگر این کار را نکنم بهتر است، بفرمایید. ‏

بسمه تعالی، امکان دارد و با نیت می تواند تعیین کند. 

‎ ‎

استفتائات امام خمینی (س)ج. 4صفحه 403