مقالۀ ششم در بیان و شرح جنود عقل و جهل از بعض وجوه، که مقصود از تحریر این رساله است، نه از جمیع وجوه
مقصد دهم و یازدهم در «رافت» و «رحمت» وضد آنها است که «قسوت» و «غضب» است
فصل چهارم [در بیان آنکه رافت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است]
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: کتاب فارسی

پدیدآورنده : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279-1368

محل نشر : تهران

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1388

زبان اثر : فارسی

فصل چهارم [در بیان آنکه رافت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است]

‏بدان که رحمت و رافت و شفقت و لینت و حلم، هر یک از لوازم فطرتِ‏‎ ‎‏مخموره و از جنود عقل و رحمانند، و حبّ تعاطف و ترحّم و مودّت و معدلت‏‎ ‎‏در خمیرۀ ذات تمام عائله بشری هست.‏

‏و هر کس هر چه ظالم باشد، به حسب جبلّت اوّلیه، به زیردستان و افتادگان‏‎ ‎‏و ضعفاء و بیچارگان و به کودکان ضعیف، رحیم و عطوف و رووف است؛ بلکه‏‎ ‎‏رحمت بر هر صاحب حیوتی و رافت بر هر موجودی در نهاد انسان به ودیعت‏‎ ‎‏گذاشته شده.‏

‏انسان را، خدای تعالی از حقیقت رحمت خود آفریده، و انسان صورت‏‎ ‎‏رحمت الهیّه است. چنانچه خدای تعالی فرماید: ‏‏«‏الرَّحمنُ * عَلَّمَ القُرآنَ *‎ ‎خَلَقَ الانسانَ‏»‏‎[1]‎‏؛ خلق انسان را به اسم رحمان نسبت می دهد. و از این جهة‏‎ ‎‏است که انسانِ ظالم و قسیّ القلب هم از ظلم و قساوت فطرتاً متنفّر است، و اگر‏‎ ‎‏ظلم و قساوت خود را هم غفلت کند، از قساوت و ظلم دیگران بالفطره تکذیب‏‎ ‎

کتابشرح حدیث جنود عقل و جهلصفحه 240

‏می کند، و از معدلت و رحمت و رافت، ذاتاً خوشش می آید؛ بلکه ظالم، ظلم را‏‎ ‎‏می خواهد طبعاً که با عدل بکند، و اجراء قساوت را به طور رحمت، خواهی‏‎ ‎‏نخواهی می کند و صورت رحمت به او می دهد؛ زیرا که فطرت از آن گریزان‏‎ ‎‏است، و جبلّت ذات از آن متنفّر است، چنانچه متوجّه رحمت و رافت است، و‏‎ ‎‏می خواهد خود را ـ گرچه در اسم و صورت ـ به آن نزدیک کند و از آن‏‎ ‎‏بهره برداری کند، ولو به طور اسم و صورت باشد.‏

‏و این مطلب ـ یعنی رحمت و رافت و معدلت و محبّت و مودّت و امثال آن،‏‎ ‎‏از لوازم فطرت مخموره بودن، و مقابلات آنها برخلاف فطرت و از لوازم‏‎ ‎‏احتجاب آن بودن ـ پس از مراجعه به وجدان خود و حالات دیگران از عائله‏‎ ‎‏بشری محتاج به اقامۀ برهان و تطویل و بیان نیست.‏

‏گرچه هر یک از این مطالب در باب علم اسماء در تحت میزان علمی کامل و‏‎ ‎‏برهان منطقی و فلسفی، تامّ است؛ ولی این رساله معدّ برای این طرز بیان نیست؛‏‎ ‎‏باید به محل خود رجوع شود تا معلوم شود که جمیع خیرات و کمالات راجع به‏‎ ‎‏اسماء الهیّه است و مجعول بالذات است، چنانچه مقابلات آنها راجع به اسماء‏‎ ‎‏تنزیهیّه و مجعولات بالعرض هستند، و فطرت مخموره صورت کمالیّه رحمانیّه‏‎ ‎‏است، و نظام وجود بر کمال و خیر است، و نقایص و شرور از اعدام و راجع به‏‎ ‎‏احتجاب فطرت و بُعد از معدن نور و عظمت است. ‏

‎ ‎

کتابشرح حدیث جنود عقل و جهلصفحه 241

  • )) [خداوند] رحمان، قرآن را تعلیم داد، انسان را آفرید.  الرّحمن / 1 و 2 و 3.