مقاله ثالثه در مقارنات نماز است و در آن چند باب است
مصباح اول در آداب مطلقه قرائت قرآن شریف است و در آن چند فصل است
فصل پنجم
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

فصل پنجم

مقاله اولی‌ در آدابی که در تمام حالات نماز بلکه در تمام عبادات و مناسک ضرور است و در آن چند فصل است. / مقاله ثانیه در مقدّمات نماز است و ذکر بعض آداب قلبیه آن و در آن چند مقصد است / باب اول در بعض آداب اذان و اقامه است و در آن پنج فصل است. / باب دوم در ق

نوع ماده: کتاب فارسی

پدیدآورنده : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368

محل نشر : تهران

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1394

زبان اثر : فارسی

فصل پنجم

فصل پنجم

‏ ‏

‏     یکی از آداب  قرائت قرآن حضور قلب است، که آن را در آداب مطلقۀ‏‎ ‎‏عبادات در همین رساله مذکور داشتیم و اعادۀ آن لزومی ندارد.‏

‏     و دیگر از آداب مهمّۀ آن، تفکّر است. و مقصود از تفکّر آن است که از‏‎ ‎‏آیات شریفه جستجوی مقصد و مقصود کند. و چون مقصد قرآن، چنانچه‏‎ ‎‏خود آن صحیفۀ نورانیّه فرماید، هدایت به سُبُل سلامت است و اخراج از همۀ‏‎ ‎‏مراتب ظلمات است به عالم نور و هدایت به طریق مستقیم است، باید انسان‏‎ ‎‏به تفکّر در آیات شریفه مراتب سلامت را از مرتبۀ دانیۀ آن، که راجع به قوای‏‎ ‎‏ملکیّه است، تا منتهی النّهایۀ آن، که حقیقت قلب سلیم است ـ به تفسیری که‏‎ ‎‏از اهل بیت وارد شده که ملاقات کند حق را در صورتی که غیر حق در آن‏‎ ‎‏نباشد ـ‏‎[1]‎‏ به دست آورد. و سلامت قوای ملکیّه و ملکوتیّه گم شدۀ قاری‏‎ ‎‏قرآن باشد، که در این کتاب آسمانی این گم شده موجود است و باید با تفکّر‏‎ ‎‏استخراج آن کند. و چون قوای انسانیّه سالم از تصرّف شیطانی شد و طریق‏‎ ‎‏سلامت را بدست آورد و بکار بست، در هر مرتبه سلامت که حاصل شد از‏‎ ‎‏ظلمتی نجات یابد و قهراً نور ساطع الهی در آن تجلّی کند، تا آن که اگر از‏‎ ‎‏جمیع انواع ظلمات که اول آن ظلمات عالم طبیعت است به جمیع شئون آن و‏‎ ‎‏آخر آن ظلمت توجه به کثرت است به تمام شئون آن خالص شد، نور مطلق‏‎ ‎


کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 203

‏در قلبش تجلّی کند و به طریق مستقیم انسانیّت، که در این مقام طریق ربّ‏‎ ‎‏است، انسان را هدایت کند: ‏اِنَّ رَبِّی عَلی صِراطٍ مُسْتَقیم.‎[2]‎

‏    ‏‏و در قرآن شریف دعوت به تفکّر و تعریف و تحسین از آن بسیار شده.‏‎ ‎‏قال تعالی: ‏وَ اَنْزَلْنَا اِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ اِلَیهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرون.‎[3]‎‏ در‏‎ ‎‏این کریمه مدح بزرگی است از تفکّر، زیرا که غایت انزال کتاب بزرگ‏‎ ‎‏آسمانی و صحیفۀ عظیمۀ نورانی را احتمال تفکّر قرار داده؛ و این از شدّت‏‎ ‎‏اعتناء به آن است که بس احتمال آن موجب یک همچو کرامتی عظیم شده. و‏‎ ‎‏در آیۀ دیگر فرماید: ‏فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّروُن.‎[4]‎‏ و از این قبیل یا‏‎ ‎‏قریب به آن، آیات بسیار است و روایات دربارۀ تفکر نیزبسیار است. از حضرت‏‎ ‎‏ختمی مرتبت صلی اللّه علیه و آله منقول است که چون این آیۀ شریفه نازل شد که‏‎ ‎‏می فرماید: ‏اِنَّ فی خَلْقِ السَّمواتِ وَالاْرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لآیٰاتٍ‏...‏‎ ‎‏الخ‏‎[5]‎‏ فرمود: ‏وَیْلٌ لِمَنْ قَرَأَهٰا وَ لَمْ یَتَفَکَّرْ فیها.‎[6]‎‏ ‏‏عمده در این باب آن است که‏‎ ‎‏انسان بفهمد تفکّرِ ممدوح کدام است؛ والاّ در این که تفکّر در قرآن و حدیث‏‎ ‎‏ممدوح است شک نیست. بهترین تعبیرها از برای آن، آن است که خواجه‏‎ ‎‏عبداللّه انصاری قدس سره می کند، قال: ‏اِعْلَمْ، اَنَّ التَّفکُّرَ تَلَمُّسُ الْبَصیرَةِ‎ ‎لاِسْتِدْراکِ الْبُغْیَة.‎[7]‎‏ یعنی تفکّر جستجو نمودن «بصیرت» است ـ که چشم‏‎ ‎‏قلب است ـ برای رسیدن به مقصود و نتیجه، که غایت کمالْ آن است. و‏‎ ‎‏معلوم است مقصد و مقصودْ سعادت مطلقه است که به کمال علمی و عملی‏‎ ‎‏حاصل آید.‏


کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 204

‏     پس، انسان در آیات شریفۀ کتاب الهی و در قصص و حکایات آن باید‏‎ ‎‏مقصود و نتیجۀ انسانیّه، که سعادتْ است، به دست آورد.و چون سعادت‏‎ ‎‏رسیدن به سلامت مطلقه و عالم نور و طریق مستقیم است، انسان باید از قرآن‏‎ ‎‏شریف سُبُل سلامت و معدن نور مطلق و طریق مستقیم را طلب کند؛ چنانچه‏‎ ‎‏در آیۀ شریفۀ سابقه اشاره به آن شد. و چون شخص قاری مقصد را یافت، در‏‎ ‎‏تحصیل آن بینا شود و راه استفاده ازقرآن شریف بر او گشوده و ابواب رحمت‏‎ ‎‏حق بر او مفتوح گردد، وعمر کوتاه عزیز خود وسرمایۀ تحصیل سعادت‏‎ ‎‏خویش را صرف در اموری که مقصود به رسالت نیست نکند و از فضول بحث‏‎ ‎‏و کلام در چنین امر مهمّی خودداری کند.‏

‏     و چون مدّتی چشم دل را به این مقصود افکند و از دیگر امور صرف نظر‏‎ ‎‏کرد، چشم دل بینا گردد و حدید شود، و تفکّر در قرآن برای نفس عادی شود و‏‎ ‎‏طرق استفاده بازگردد، وابوابی بر او مفتوح شود که تاکنون نبوده و مطالب و‏‎ ‎‏معارفی از قرآن استفاده کند که تاکنون به هیچ وجه نمی کرده؛ آن وقت شفا‏‎ ‎‏بودن قرآن را برای امراض قلبیّه می فهمد، و مفاد آیۀ شریفۀ ‏وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرآنِ ما‎ ‎هُوَ شفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلمُؤْمِنینَ وَ لاٰ یَزیدُ الظّالِمینَ اِلاّ خَساراً.‎[8]‎‏ و معنی قول‏‎ ‎‏امیرالمؤمنین صلوات اللّه علیه را که می فرماید: ‏وَتَعَلَّمُوا الْقُرآنِ؛ فَاِنَّهُ رَبیعُ‎ ‎الْقُلُوب. وَاسْتَشْفُوا بِنُورِهِ؛ فَاِنَّهُ شِفٰاءُ الصّدُور‎[9]‎‏ ادراک می کند. و از قرآن‏‎ ‎‏شریف فقط شفاء امراض جسمانیّه را طلب نمی کند، بلکه عمدۀ مقصد را‏‎ ‎‏شفاء امراض روحانیّه که مقصد قرآن است قرار می دهد. قرآن برای شفاء‏‎ ‎‏امراض جسمیّه نازل نشده، گرچه شفاء امراض جسمیّه به او حاصل شود؛‏‎ ‎‏چنانچه انبیاء علیهم السلام نیز برای شفاء جسمانی نیامده بودند گرچه شفاء‏‎ ‎‏می دادند؛ آنها اطبّاء نفوس و شفادهندگان قلوب و ارواحند.‏

‎ ‎

کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 205

  • ))    پاورقی 258.
  • )) «بدرستی که پروردگار من بر راه راست است.» (هود / 56)
  • ))   پاورقی 302.
  • )) «پس داستانها را حکایت کن باشد که بیندیشند.» (اعراف / 176)
  • )) «همانا در آفرینش آسمانها و زمین و درآمد و شد شب و روز نشانه هایی است ...» (آل عمران / 190)
  • )) «وای بر کسی که آن را بخواند و در آن نیندیشد.» نورالثقلین، ج 1، ص 350. (با اندکی اختلاف لفظی)
  • )) منازل السائرین، «قسم البدایات»، «باب التفکر».
  • ))    پاورقی 304.
  • )) «قرآن را فرا گیرید که بهار دلهاست و از نور آن شفا بجویید که شفای سینه هاست.» نهج البلاغة، فیض الاسلام، ص 330، خطبه 109 (با زیادتی در عبارت).