مقاله ثالثه در مقارنات نماز است و در آن چند باب است
فصل اول
رکن اول
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

رکن اول

مقاله اولی‌ در آدابی که در تمام حالات نماز بلکه در تمام عبادات و مناسک ضرور است و در آن چند فصل است. / مقاله ثانیه در مقدّمات نماز است و ذکر بعض آداب قلبیه آن و در آن چند مقصد است / باب اول در بعض آداب اذان و اقامه است و در آن پنج فصل است. / باب دوم در ق

نوع ماده: کتاب فارسی

پدیدآورنده : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368

محل نشر : تهران

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1394

زبان اثر : فارسی

رکن اول

رکن اول

رکن اول «تذکر» است که باید در بسم اللّه الرحمن الرحیم حاصل شود؛ و عبد سالک تمام دار تحقّق را به نظر اسمی که فنای در مسمّی است نظر کند. و قلب را عادت دهد که در همۀ ذرّات ممکنات حق جو و حق خواه شود، و فطرت تعلّم اسمایی را، که در خمیرۀ ذات او ثبت است به مقتضای جامعیّت نشئه و ظهور از حضرت اسم اللّه الاعظم ـ که اشاره به آن است در قول خدای تعالی: وَ عَلَّمَ آدَمَ الاَسْماءَ کُلَّها[1] ـ به مرتبۀ فعلیّت و ظهور آورد. و این مقام، از خلوت با حق و شدّت تذکّر و تفکّر در شئون الهیّه حاصل شود، تا جایی رسد که قلب عبد حقّانی شود و در تمام زوایای او اسمی جز از حق نباشد.

‏     و این یک مرتبه از فنای در الهیّت است که قلوب منکوسۀ قاسیۀ جاحدین‏‎ ‎‏آن را به این بیان که ما کردیم نتواند انکار کرد، مگر آنکه جحود آن، جحود‏‎ ‎‏ابلیسی باشد؛ که آنطور قلوب ـ والعیاذ باللّه ـ از اسم و ذکر حق تنفّر طبعی‏‎ ‎‏دارند؛ و اگر حرفی از معارف الهیّه یا ذکری از اسماءاللّه پیش آید، منقبض‏‎ ‎‏شوند، و جز از شهوات بطن و فرج به چیزی دیگر چشم دل باز نکنند. و در این‏‎ ‎‏طائفه کسانی هستند که برای انبیاء و اولیاء علیهم السلام نیز جز مقامات‏‎ ‎‏جسمانی و بهشت جسمانی، که قضای وَتَر حیوانی در آن شود، قائل نیستند؛‏‎ ‎‏و بزرگی مقامات اخرویّه را چون بزرگی دنیایی به سعۀ باغات و انهار جاریه و‏‎ ‎‏زیادی حور و غلمان و قصور دانند. و اگر از عشق و محبّت و جذبۀ الهیّه کلامی‏‎ ‎


کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 215

‏بشنوند، با الفاظ رکیکه و کلمات قبیحه به صاحبانش حمله کنند؛ و گویی به‏‎ ‎‏آنها ناسزائی گفته شده که جبران می کنند. این مردم سدّ طریق انسانی و خار‏‎ ‎‏راه معرفت اللّه و شیطان آدم فریبند؛ و فوج فوج بندگان خدا را از حق و اسماء‏‎ ‎‏و صفات و ذکر و یاد او باز دارند و به مقاصد حیوانیّه و شهوات بطنیّه و فرجیّه‏‎ ‎‏متوجه کنند. اینها مأموران شیطانی هستند که به مقتضای ‏و لاَقْعُدَنَّ لَهُم‎ ‎صِراطَکَ الْمُسْتَقیم.‎[2]‎‏ سر راه مستقیم الهی نشسته و نگذارند کسی با خداوند‏‎ ‎‏خود انس حاصل کند و از ظلمتهای علاقه مندی به شهوات حیوانی، که از آن‏‎ ‎‏جمله علاقه مندی به حور و قصور است، رهایی یابد. اینها ممکن است شواهدی از‏‎ ‎‏ادعیۀ انبیاء و اهل بیت عصمت علیهم الصلوة و السلام آورند که آنها نیز حور و‏‎ ‎‏قصور می خواستند. و این از قصور این طائفه است که فرق بین حبّ کرامة‏‎ ‎‏اللّه ، که نظر به کرامت و اعطاء محبوب است که خود علامت محبّت و عنایت‏‎ ‎‏است، با حبّ به حور و قصور و امثال آن استقلالاً، که در خمیرۀ شهوت‏‎ ‎‏حیوانی است، نگذاشتند. حبّ کرامة اللّه حبّ اللّه است که بالتّبع به کرامت و‏‎ ‎‏عنایت نیز سرایت کند ـ (عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست.)‏‎[3]‎

‏ ‏

و ما حُبُّ الدِّیارِ شَغَفْنَ قَلْبی  ‏ ‏وَ لٰکِنْ حُبَّ مَنْ سکنَ الدِّیارا‎[4]‎

‏    ‏‏و الاّ علی بن ابی طالب علیه السلام با حور و قصور چه سر و کاری دارد؟ آن‏‎ ‎‏سرور را با هواهای نفسانیّه و شهوات حیوانیّه چه تناسب است؟ کسی که‏‎ ‎‏عبادتش عبادت احرار است، جزای او جزای تجّار نخواهد بود. عنان قلم‏‎ ‎‏گسیخته شد و از مطلب دور افتادم.‏

‏     بالجمله، کسی که خود را عادت داد به قرائت آیات و اسماء الهیّه از‏‎ ‎‏کتاب تکوین و تدوین الهی، کم کم قلب او صورت ذکری و آیه ای به خود‏‎ ‎


کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 216

‏گیرد، و باطن ذات محقّق به ذکر اللّه و اسم اللّه و آیت اللّه شود؛ چنانچه «ذکر»‏‎ ‎‏به رسول اکرم و علی بن ابی طالب صلوات اللّه علیهما و آلهما و «اسماء‏‎ ‎‏حسنی» به ائمۀ هدی و «آیة اللّه » نیز به آن بزرگواران تفسیر و تطبیق شده؛ آنها‏‎ ‎‏آیات الهیّه و اسماء اللّه حسنی و ذکر اللّه اکبرند. و مقام «ذکر» از مقامات عالیۀ‏‎ ‎‏بزرگی است که به حوصلۀ بیان و به حیطۀ تقریر و تحریر بر نیاید؛ و کفایت کند‏‎ ‎‏برای اهل معرفت و جذبۀ الهیّه و اصحاب محبّت و عشق آیۀ شریفۀ الهیّه که‏‎ ‎‏می فرماید: ‏فَاذْکُرُونی اَذْکُرْکُم.‎[5]‎‏ و می فرماید خدای تعالی به موسی: یا‏‎ ‎‏موسی، ‏اَنَا جَلیسُ مَنْ ذَکَرَنی.‎[6]‎‏و در روایت ‏‏کافی ‏‏رسول خدا فرماید: ‏مَن‎ ‎اَکْثَرَ ذِکْرَ اللّه اَحَبَّهُ اللّه .‎[7]‎

‏    ‏‏و در ‏‏وسائل‏‏ سند به حضرت صادق رساند که فرمود: ‏قٰالَ اللّه عَزَّ وَ جَلَّ: یا‎ ‎بْنَ آدَمَ اَذْکُرْنی فی نَفْسِکَ، اَذْکُرْکَ فی نَفْسی. یَابْنَ آدَمَ اَذْکُرْنی فی خَلأٍ، اَذْکُرْکَ فی‎ ‎خَلإٍ. یابْنَ آدَمَ اَذْکُرْنی فی مَلإٍ اَذْکُرْکَ فی مَلإٍ خَیْرٍ مِنْ مَلإِکَ. وَ قٰال: ما مِنْ عَبْدٍ ذَکَرَ‎ ‎اللّه فی مَلإٍ مِنَ النّاسِ اِلاّ ذَکَرَهُ اللّه فی مَلإٍ مِنَ الْمَلائِکَة.‎[8]‎

‎ ‎

کتابآداب الصلوة - آداب نمازصفحه 217

  • ))    پاورقی 332.
  • )) «بر سر راه راست (آیین) تو در کمینشان خواهم نشست.» اعراف / 16
  • )) «به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست / عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست». ـ سعدی
  • )) «دوستی سرزمین (یار) دلم را نبرده است / بلکه دل در گرو دوستی آنکه در آن دیار ساکن است نهاده ام». ـ مجنون عامری. جامع الشواهد، ص 220، «باب الواو مع المیم».
  • )) «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم.» (بقره / 152)
  • )) «من همنشین کسی هستم که مرا یاد کند.» اصول کافی، ج 4، ص 255، «کتاب الدّعاء»، «باب ما یجب من ذکر اللّه ...»، حدیث 4.
  • )) «کسی که بسیار یاد خدا کند خدا او را دوست خواهد داشت.» منبع پیشین، حدیث 3.
  • )) «امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند عزّ و جلّ فرمود: ای فرزند آدم، پیش خود مرا یاد کن تا تو را پیش خود یاد کنم. ای فرزند آدم، در خلوت مرا یاد کن تا در خلوت یادت کنم. ای فرزند آدم، در جمعیت مرا یاد کن تا در جمعی بهتر از جمع تو یادت کنم.`` همچنین آن حضرت فرمود: هیچ بنده ای در جمعیت یاد خدا نمی کند جز آنکه خداوند در جمع ملائکه او را یاد می کند.``» وسائل الشیعة، ج 4، ص 1185، «کتاب الصّلوة»، «ابواب الذّکر»، باب 7، حدیث 4.