کتاب وقف و نظائر آن
صدقه
نسخه چاپی | ارسال به دوستان
برو به صفحه: برو

نوع ماده: کتاب فارسی

پدیدآورنده : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368

محل نشر : تهران

ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

زمان (شمسی) : 1392

زبان اثر : فارسی

صدقه

صدقه 

‏نصوص زیادی بر استحباب صدقه و تشویق بر آن مخصوصاً در وقت های خاصی‏‎ ‎‏مانند جمعه و عرفه و ماه رمضان و بر طوایف مخصوصی مانند همسایه ها و ارحام وارد‏‎ ‎‏شده است، حتی در حدیث وارد شده است: «صدقه به دیگران روا نیست در حالی که‏‎ ‎‏خویشاوند محتاج باشد». و از حضرت رسول ‏‏صلی الله علیه و آله وسلم‏‏است که: «به درستی خدایی که غیر از‏‎ ‎‏او خدایی نیست، هر آینه با صدقه، بیماری و ورم و آتش سوزی و غرق شدن و ویرانی و‏‎ ‎‏دیوانگی ـ و هفتاد باب از بدی را شمرد ـ دفع می کند». و وارد شده است که: «شروع در‏‎ ‎‏روز با صدقه، نحوست روز، و شروع شب با آن، نحوست شب را دفع می کند». و «صدقه‏‎ ‎‏در شب غضب ربّ را خاموش می کند و گناه بزرگ را نابود می نماید و حساب را آسان‏‎ ‎‏می کند. و صدقه در روز، مال و عمر را زیاد می کند». و «بر شیطان چیزی سنگین تر از‏‎ ‎‏صدقه بر مؤمن نمی باشد و صدقه قبل از آن که به دست بنده برسد، به دست خدای متعال‏‎ ‎‏می رسد». و از علی بن الحسین ‏‏علیهماالسلام‏‏است که: «دستش را وقت صدقه می بوسید، به او گفته‏‎ ‎

ترجمه تحریر الوسیله امام خمینی(س)ج. 2صفحه 98

‏شد برای چه می بوسید؟ فرمود: صدقه به دست خدا می رسد قبل از آن که به دست سائل‏‎ ‎‏برسد». و مانند این حدیث از غیر آن حضرت ‏‏علیه السلام‏‏وارد شده است. و از پیغمبر اسلام ‏‏صلی الله علیه و آله وسلم‏‎ ‎‏است: «هر معروفی صدقه است، به غنی یا فقیر؛ پس صدقه بدهید ولو این که به یک نیم‏‎ ‎‏خرما باشد و از آتش دوری کنید ولو به یک نیمی از خرما، زیرا خداوند آن را برای‏‎ ‎‏صاحبش پرورش می دهد چنان که یکی از شما کره اسب یا گوساله اش را پرورش می دهد‏‎ ‎‏تا او را در قیامت به او برساند و از کوه بزرگ، بزرگ تر باشد». و غیر از این ها.‏

مسأله 1 ـ ‏در صدقه قصد قربت معتبر است و بنابر اقوی، عقدی که مشتمل بر ایجاب و‏‎ ‎‏قبول باشد، در آن معتبر نیست؛ بلکه معاطات کافی است، پس به هر لفظ یا فعلی ـ از اعطا‏‎ ‎‏کردن و مسلط نمودن ـ که قصدش از آن تملیک مجانی و قربة الی الله باشد، تحقق پیدا‏‎ ‎‏می کند و اقباض و قبض در آن شرط است. ‏

مسأله 2 ـ ‏رجوع در صدقه بعد از قبض جایز نیست؛ اگرچه بر بیگانه باشد بنابر اصح.‏‎ ‎مسأله 3 ـ ‏صدقه دادن هاشمی به مثل خودش و به غیر هاشمی مطلقا حتی زکات‏‎ ‎‏واجب و فطره، حلال است و اما صدقۀ غیر هاشمی برای هاشمی در صدقه مستحب‏‎ ‎‏حلال است و در زکات واجب و فطره حرام است. و اما واجبات دیگر غیر از آن ها، مانند‏‎ ‎‏مظالم و کفارات و مانند آن ها، ظاهراً مثل صدقه مستحب است، اگرچه احتیاط (مستحب)‏‎ ‎‏آن است که به آن ها داده نشود و خود را از آن ها منزه نگاه دارند.‏

مسأله 4 ـ ‏در صدقه دهنده، بلوغ و عقل و محجور نبودن به جهت افلاس یا سفاهت‏‎ ‎‏معتبر است؛ پس صدقه بچه حتی اگر به ده سال رسیده باشد، صحیح نیست.‏

مسأله 5 ـ ‏در صدقه مستحب، فقر و ایمان و اسلام در کسی که صدقه به او داده‏‎ ‎‏می شود، معتبر نیست؛ پس صدقه بر غنی و بر ذمّی و مخالف اگرچه بیگانه باشند جایز‏‎ ‎‏است، ولی بر ناصبی و حربی اگرچه خویشاوند باشند جایز نیست.‏

مسأله 6 ـ ‏صدقه پنهانی افضل است و تحقیقاً وارد شده است: «صدقه پنهانی، غضب‏‎ ‎‏پروردگار را خاموش می کند و همان طور که آب آتش را خاموش می کند، صدقه گناه را‏‎ ‎‏خاموش می کند و هفتاد باب بلا را دفع می کند». ولی اگر متّهم به ترک مواسات شود و‏‎ ‎

ترجمه تحریر الوسیله امام خمینی(س)ج. 2صفحه 99

‏بخواهد تهمت را از خودش دفع نماید یا قصد اقتدا نمودن دیگری را داشته باشد، آشکارا‏‎ ‎‏دادن صدقه مانعی ندارد و مخفی نمودن آن تأکید نشده است. این در صدقه مستحب است‏‎ ‎‏و اما در صدقۀ واجب، افضل آن است که مطلقا، آشکارا بپردازد.‏

مسأله 7 ـ ‏مساعدت و واسطه شدن در رساندن صدقه، مستحب است؛ پس از پیغمبر‏‎ ‎‏اسلام ‏‏صلی الله علیه و آله وسلم‏‏در خطبه ای از ایشان است: «کسی که صدقه مردی را به مسکین بدهد مانند او‏‎ ‎‏اجر دارد و اگر صدقه در دست چهل هزار انسان بچرخد و دست به دست شود سپس به‏‎ ‎‏مسکین برسد برای همۀ آن ها اجر کامل است و آنچه نزد خدا است بهتر و باقی تر است‏‎ ‎‏برای کسانی که تقوا داشته باشند و احسان کنند اگر بدانید».‏

مسأله 8 ـ ‏تملک نمودن از فقیر آنچه را که به او صدقه داده با خریدن یا قبول هبه یا‏‎ ‎‏سبب دیگر،کراهت شدید دارد، بلکه گفته شده که حرام است، ولی اگر با ارث به او برگردد‏‎ ‎‏مانعی ندارد.‏

مسأله 9 ـ ‏رد سائل ـ ولو این که گمان کند که او بی نیاز است ـ مکروه است، بلکه به او‏‎ ‎‏ولو چیز مختصری داده می شود.‏

مسأله 10 ـ ‏سؤال کردن ـ بدون آن که نیازمند باشد، بلکه اگر نیازمند هم باشد ـ شدیداً‏‎ ‎‏مکروه است، بلکه گفته شده که اولی حرام است؛ و ترک احتیاط سزاوار نیست. و به تحقیق‏‎ ‎‏منع مؤکدی از سؤال وارد شده است، در خبر است که: «هر کس از مردم سؤال کند و حال‏‎ ‎‏آن که روزی سه روز را داشته باشد، خداوند را روز قیامت ملاقات می کند در حالی که‏‎ ‎‏صورتش گوشت ندارد».‏

ترجمه تحریر الوسیله امام خمینی(س)ج. 2صفحه 100